Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Kielce

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy180 537 mieszkańcówdochody własne 10 925 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.55% do 0.52%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-0.73% do 16.85%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	60 374 zł	132	-5.1%	30 436 zł	82%	-43 175 zł	0.292
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	56 913 zł	137	-5.1%	33 373 zł	80%	-46 077 zł	0.317
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	63 914 zł	119	-7.0%	25 718 zł	84%	-38 437 zł	0.324
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	53 290 zł	150	-3.2%	38 187 zł	77%	-50 910 zł	0.336
●	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	60 396 zł	123	-7.2%	28 740 zł	82%	-41 425 zł	0.344
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	67 982 zł	110	-8.0%	22 016 zł	85%	-34 764 zł	0.347
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	67 319 zł	105	-9.1%	21 176 zł	85%	-33 875 zł	0.394
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	66 525 zł	108	-9.5%	21 885 zł	85%	-34 586 zł	0.400
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	45 015 zł	127	-5.9%	52 067 zł	75%	-51 170 zł	0.452
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	48 692 zł	114	-7.8%	48 842 zł	77%	-46 361 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	41 712 zł	132	-5.9%	56 399 zł	75%	-53 976 zł	0.477
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	52 594 zł	105	-8.7%	43 761 zł	80%	-42 792 zł	0.478
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	45 331 zł	118	-8.0%	53 244 zł	76%	-49 253 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	37 954 zł	145	-4.0%	59 717 zł	73%	-58 880 zł	0.493
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	52 232 zł	100	-9.8%	45 775 zł	80%	-41 728 zł	0.517
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	51 435 zł	103	-10.3%	46 498 zł	80%	-42 443 zł	0.525
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	36 590 zł	123	-6.4%	65 801 zł	73%	-55 871 zł	0.542
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	40 351 zł	110	-8.2%	62 446 zł	75%	-51 010 zł	0.555
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	44 176 zł	101	-9.2%	57 487 zł	76%	-47 484 zł	0.561
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	33 366 zł	128	-6.4%	70 010 zł	69%	-58 632 zł	0.567
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	37 068 zł	114	-8.4%	66 727 zł	73%	-53 857 zł	0.579
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	29 523 zł	141	-4.5%	73 459 zł	65%	-63 587 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.04 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 55% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.