Brody
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 126 307 zł | 133 | -6.6% | 18 643 zł | 71% | -65 494 zł | 0.221 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 130 458 zł | 121 | -8.5% | 14 158 zł | 72% | -61 009 zł | 0.266 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 122 323 zł | 124 | -8.9% | 32 565 zł | 70% | -64 349 zł | 0.324 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 134 366 zł | 109 | -10.3% | 9925 zł | 74% | -56 776 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 112 740 zł | 121 | -6.6% | 64 225 zł | 69% | -63 867 zł | 0.365 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 108 600 zł | 133 | -4.7% | 68 579 zł | 67% | -68 338 zł | 0.373 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 126 455 zł | 112 | -10.8% | 28 220 zł | 72% | -59 887 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 116 636 zł | 109 | -8.5% | 60 120 zł | 71% | -59 647 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 118 772 zł | 116 | -10.3% | 42 982 zł | 70% | -65 072 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 105 129 zł | 124 | -7.1% | 82 677 zł | 67% | -67 087 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 109 250 zł | 112 | -8.9% | 78 344 zł | 69% | -62 638 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 122 913 zł | 104 | -12.1% | 38 628 zł | 72% | -60 599 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 99 615 zł | 121 | -5.2% | 102 525 zł | 67% | -65 976 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 130 343 zł | 100 | -12.6% | 24 124 zł | 74% | -55 674 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 103 503 zł | 109 | -7.1% | 98 428 zł | 68% | -61 766 zł | 0.496 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 101 888 zł | 116 | -8.5% | 92 264 zł | 67% | -67 737 zł | 0.509 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 95 483 zł | 133 | -3.3% | 106 870 zł | 65% | -70 437 zł | 0.511 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 113 128 zł | 100 | -10.8% | 74 260 zł | 71% | -58 438 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 106 017 zł | 104 | -10.3% | 87 922 zł | 68% | -63 278 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 92 395 zł | 124 | -5.7% | 119 923 zł | 65% | -69 108 zł | 0.558 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 96 507 zł | 112 | -7.6% | 115 600 zł | 67% | -64 669 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 100 377 zł | 100 | -9.4% | 111 548 zł | 68% | -60 480 zł | 0.592 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 89 384 zł | 116 | -7.1% | 128 889 zł | 64% | -69 705 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 93 505 zł | 104 | -8.9% | 124 557 zł | 66% | -65 256 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.