Bliżyn
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 59 950 zł | 133 | -8.2% | 17 612 zł | 94% | -16 681 zł | 0.263 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 64 085 zł | 121 | -10.0% | 13 123 zł | 98% | -12 201 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 57 807 zł | 124 | -10.5% | 21 862 zł | 93% | -16 993 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 67 978 zł | 109 | -11.8% | 8885 zł | 99% | -7971 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 51 784 zł | 121 | -8.2% | 32 014 zł | 91% | -19 247 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 61 924 zł | 112 | -12.2% | 17 434 zł | 98% | -12 534 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 47 660 zł | 133 | -6.3% | 36 448 zł | 86% | -23 714 zł | 0.404 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 55 666 zł | 109 | -10.0% | 27 928 zł | 94% | -15 031 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 55 344 zł | 116 | -11.8% | 25 836 zł | 92% | -18 573 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 45 892 zł | 124 | -8.6% | 40 304 zł | 85% | -23 794 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 49 997 zł | 112 | -10.5% | 35 975 zł | 90% | -19 349 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 42 698 zł | 121 | -6.8% | 46 347 zł | 84% | -24 446 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 46 571 zł | 109 | -8.6% | 42 270 zł | 88% | -20 240 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 65 798 zł | 100 | -14.0% | 13 255 zł | 99% | -8325 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 469 zł | 104 | -13.6% | 21 397 zł | 96% | -14 103 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 53 860 zł | 100 | -12.2% | 31 910 zł | 94% | -15 154 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 43 656 zł | 116 | -10.0% | 43 937 zł | 84% | -25 228 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 38 581 zł | 133 | -4.9% | 50 672 zł | 82% | -28 901 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 770 zł | 104 | -11.8% | 39 576 zł | 88% | -20 773 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 188 zł | 112 | -9.1% | 49 884 zł | 84% | -24 376 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 090 zł | 124 | -7.2% | 54 188 zł | 82% | -28 811 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 45 042 zł | 100 | -10.9% | 45 828 zł | 88% | -20 191 zł | 0.575 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 35 023 zł | 116 | -8.6% | 57 543 zł | 80% | -30 137 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 128 zł | 104 | -10.5% | 53 230 zł | 83% | -25 692 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 322 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.99 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 19% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.