HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bliżyn

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy7374 mieszkańcówdochody własne 7299 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.03% do 0.45%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów2.56% do 19.1%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka59 950 zł133-8.2%17 612 zł94%-16 681 zł0.263
●RozwójProgramPodwyżka64 085 zł121-10.0%13 123 zł98%-12 201 zł0.287
Szeroki programBez zmianPodwyżka57 807 zł124-10.5%21 862 zł93%-16 993 zł0.351
●Bez zmianProgramPodwyżka67 978 zł109-11.8%8885 zł99%-7971 zł0.367
RozwójProgramBez zmian51 784 zł121-8.2%32 014 zł91%-19 247 zł0.381
RozwójBez zmianPodwyżka61 924 zł112-12.2%17 434 zł98%-12 534 zł0.402
●Szeroki programProgramBez zmian47 660 zł133-6.3%36 448 zł86%-23 714 zł0.404
Bez zmianProgramBez zmian55 666 zł109-10.0%27 928 zł94%-15 031 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka55 344 zł116-11.8%25 836 zł92%-18 573 zł0.430
Szeroki programBez zmianBez zmian45 892 zł124-8.6%40 304 zł85%-23 794 zł0.457
RozwójBez zmianBez zmian49 997 zł112-10.5%35 975 zł90%-19 349 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka72 051 zł96-13.7%4388 zł100%-3484 zł0.484
RozwójProgramObniżka42 698 zł121-6.8%46 347 zł84%-24 446 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian59 725 zł96-12.0%23 622 zł98%-10 562 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka46 571 zł109-8.6%42 270 zł88%-20 240 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka65 798 zł100-14.0%13 255 zł99%-8325 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka59 469 zł104-13.6%21 397 zł96%-14 103 zł0.491
Bez zmianBez zmianBez zmian53 860 zł100-12.2%31 910 zł94%-15 154 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian43 656 zł116-10.0%43 937 zł84%-25 228 zł0.522
●Szeroki programProgramObniżka38 581 zł133-4.9%50 672 zł82%-28 901 zł0.527
OgraniczenieProgramObniżka50 620 zł96-10.6%37 976 zł93%-15 784 zł0.533
RozwójWstrzymanieBez zmian47 770 zł104-11.8%39 576 zł88%-20 773 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka41 188 zł112-9.1%49 884 zł84%-24 376 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka37 090 zł124-7.2%54 188 zł82%-28 811 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka45 042 zł100-10.9%45 828 zł88%-20 191 zł0.575
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka63 351 zł92-15.3%17 208 zł99%-9883 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian63 694 zł83-14.0%19 561 zł99%-6201 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian57 898 zł87-14.2%27 628 zł98%-10 709 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka69 849 zł87-15.9%8828 zł100%-3862 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian51 641 zł92-13.6%35 502 zł93%-16 567 zł0.606
Głębokie cięcieProgramObniżka54 579 zł83-12.7%34 032 zł98%-11 435 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka35 023 zł116-8.6%57 543 zł80%-30 137 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka76 033 zł83-15.7%0 zł100%893 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka39 128 zł104-10.5%53 230 zł83%-25 692 zł0.619
OgraniczenieBez zmianObniżka49 070 zł87-12.9%41 557 zł93%-15 759 zł0.638
Bez zmianWstrzymanieObniżka42 991 zł92-12.2%49 165 zł87%-21 497 zł0.656
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka67 413 zł79-17.2%12 768 zł100%-5407 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian55 689 zł79-15.5%31 209 zł97%-12 109 zł0.696
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian61 846 zł74-16.2%23 726 zł99%-6371 zł0.713
OgraniczenieWstrzymanieObniżka47 029 zł79-14.2%44 883 zł92%-17 052 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianObniżka53 009 zł74-14.9%37 772 zł97%-11 434 zł0.727
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka73 811 zł74-17.9%4737 zł100%493 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian59 647 zł66-17.4%27 223 zł99%-7758 zł0.804
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka50 977 zł66-16.2%41 014 zł96%-12 714 zł0.817
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka71 385 zł66-19.1%8593 zł100%-1040 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 322 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.99 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 19% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.