Ćmielów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 48 360 zł | 133 | -9.0% | 17 307 zł | 98% | -9248 zł | 0.274 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 52 421 zł | 121 | -10.8% | 12 890 zł | 100% | -4841 zł | 0.293 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 46 614 zł | 124 | -11.2% | 20 284 zł | 98% | -9727 zł | 0.358 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 56 240 zł | 109 | -12.6% | 8722 zł | 100% | -683 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 41 352 zł | 121 | -9.0% | 27 975 zł | 96% | -12 278 zł | 0.385 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 50 657 zł | 112 | -13.0% | 15 927 zł | 100% | -5340 zł | 0.405 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 45 161 zł | 109 | -10.8% | 23 859 zł | 99% | -8134 zł | 0.411 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 37 302 zł | 133 | -7.1% | 32 338 zł | 91% | -16 671 zł | 0.412 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 44 418 zł | 116 | -12.6% | 23 483 zł | 98% | -11 375 zł | 0.436 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 35 896 zł | 124 | -9.4% | 35 028 zł | 91% | -16 908 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 39 928 zł | 112 | -11.2% | 30 685 zł | 96% | -12 535 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 36 979 zł | 109 | -9.4% | 35 280 zł | 94% | -13 631 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 33 178 zł | 121 | -7.6% | 39 273 zł | 90% | -17 765 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 54 458 zł | 100 | -14.8% | 11 818 zł | 100% | -1202 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 48 469 zł | 104 | -14.3% | 19 116 zł | 99% | -6978 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 43 718 zł | 100 | -13.0% | 26 609 zł | 98% | -8410 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 33 906 zł | 116 | -10.8% | 37 947 zł | 90% | -18 404 zł | 0.525 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 29 136 zł | 133 | -5.7% | 43 577 zł | 85% | -22 148 zł | 0.532 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 37 946 zł | 104 | -12.6% | 33 594 zł | 94% | -14 021 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 32 005 zł | 112 | -9.9% | 41 688 zł | 90% | -17 843 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 27 981 zł | 124 | -8.0% | 45 927 zł | 85% | -22 206 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 35 788 zł | 100 | -11.7% | 37 715 zł | 94% | -13 728 zł | 0.571 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 26 144 zł | 116 | -9.4% | 48 638 zł | 84% | -23 590 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 30 176 zł | 104 | -11.2% | 44 337 zł | 88% | -19 217 zł | 0.616 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 315 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.