Bałtów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 310 602 zł | 133 | -11.1% | 24 282 zł | 80% | -85 113 zł | 0.181 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 316 037 zł | 121 | -12.9% | 18 244 zł | 81% | -79 086 zł | 0.250 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 300 253 zł | 124 | -13.4% | 56 645 zł | 80% | -84 908 zł | 0.300 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 273 321 zł | 133 | -9.3% | 128 409 zł | 78% | -91 692 zł | 0.339 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 278 736 zł | 121 | -11.1% | 122 648 zł | 79% | -85 689 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 321 199 zł | 109 | -14.7% | 12 501 zł | 82% | -73 344 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 305 656 zł | 112 | -15.1% | 50 898 zł | 81% | -78 917 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 292 350 zł | 116 | -14.7% | 78 330 zł | 79% | -86 950 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 283 880 zł | 109 | -12.9% | 117 167 zł | 80% | -79 971 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 264 033 zł | 124 | -11.6% | 159 119 zł | 78% | -91 252 zł | 0.423 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 269 417 zł | 112 | -13.4% | 153 393 zł | 79% | -85 285 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 297 767 zł | 104 | -16.4% | 72 568 zł | 80% | -80 940 zł | 0.475 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 251 078 zł | 121 | -9.8% | 201 022 zł | 78% | -90 560 zł | 0.478 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 310 788 zł | 100 | -16.8% | 45 431 zł | 81% | -73 208 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 245 676 zł | 133 | -7.9% | 206 768 zł | 75% | -96 545 zł | 0.491 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 256 766 zł | 116 | -12.9% | 179 142 zł | 78% | -93 138 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 256 207 zł | 109 | -11.6% | 195 556 zł | 79% | -84 859 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 274 530 zł | 100 | -15.1% | 147 946 zł | 80% | -79 600 zł | 0.527 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 262 164 zł | 104 | -14.7% | 173 400 zł | 79% | -87 153 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 237 178 zł | 124 | -10.2% | 235 381 zł | 75% | -95 932 zł | 0.553 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 242 548 zł | 112 | -12.0% | 229 670 zł | 77% | -89 982 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 247 648 zł | 100 | -13.8% | 224 469 zł | 78% | -84 315 zł | 0.609 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 230 385 zł | 116 | -11.6% | 254 160 zł | 74% | -97 703 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 235 769 zł | 104 | -13.4% | 248 433 zł | 76% | -91 736 zł | 0.642 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 433 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.73 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.