Gowarczów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 44 166 zł | 133 | -3.7% | 16 027 zł | 75% | -35 279 zł | 0.284 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 47 883 zł | 121 | -5.6% | 12 070 zł | 77% | -31 322 zł | 0.297 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 42 887 zł | 124 | -6.1% | 19 653 zł | 75% | -34 504 zł | 0.363 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 51 365 zł | 109 | -7.5% | 8352 zł | 79% | -27 604 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 38 407 zł | 121 | -3.7% | 30 352 zł | 72% | -34 912 zł | 0.389 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 46 588 zł | 112 | -8.0% | 15 736 zł | 77% | -30 564 zł | 0.407 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 41 881 zł | 109 | -5.6% | 26 712 zł | 76% | -31 204 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 34 699 zł | 133 | -1.7% | 34 230 zł | 69% | -38 859 zł | 0.420 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 41 133 zł | 116 | -7.5% | 23 370 zł | 73% | -35 180 zł | 0.439 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 33 706 zł | 124 | -4.2% | 38 250 zł | 69% | -37 960 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 37 399 zł | 112 | -6.1% | 34 388 zł | 72% | -34 031 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 34 873 zł | 109 | -4.2% | 40 951 zł | 71% | -33 859 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 50 056 zł | 100 | -9.8% | 12 091 zł | 79% | -26 862 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 31 405 zł | 121 | -2.2% | 44 584 zł | 67% | -37 559 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 44 841 zł | 104 | -9.3% | 19 488 zł | 76% | -31 232 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 40 858 zł | 100 | -8.0% | 30 764 zł | 76% | -30 339 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 32 127 zł | 116 | -5.6% | 41 688 zł | 67% | -38 557 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 27 703 zł | 133 | -0.3% | 48 456 zł | 64% | -41 499 zł | 0.538 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 35 826 zł | 104 | -7.5% | 37 819 zł | 71% | -34 619 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 30 610 zł | 112 | -4.7% | 48 207 zł | 67% | -36 588 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 26 923 zł | 124 | -2.7% | 52 062 zł | 64% | -40 510 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 34 063 zł | 100 | -6.6% | 44 590 zł | 72% | -32 904 zł | 0.568 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 29 166 zł | 104 | -6.1% | 51 391 zł | 67% | -37 118 zł | 0.614 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 25 473 zł | 116 | -4.2% | 55 252 zł | 63% | -41 048 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 286 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.44 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 76% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.