Daleszyce
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 37 068 zł | 133 | +9.3% | 16 351 zł | 84% | -22 036 zł | 0.290 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 40 958 zł | 121 | +7.2% | 12 189 zł | 86% | -17 874 zł | 0.301 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 35 873 zł | 124 | +6.6% | 19 041 zł | 84% | -21 789 zł | 0.367 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 44 610 zł | 109 | +5.1% | 8273 zł | 92% | -13 958 zł | 0.372 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 31 480 zł | 121 | +9.3% | 26 761 zł | 81% | -23 286 zł | 0.392 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 39 746 zł | 112 | +4.5% | 14 925 zł | 86% | -17 648 zł | 0.409 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 35 122 zł | 109 | +7.2% | 22 934 zł | 84% | -19 380 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 27 598 zł | 133 | +11.5% | 30 831 zł | 77% | -27 437 zł | 0.424 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 34 101 zł | 116 | +5.1% | 21 978 zł | 83% | -22 857 zł | 0.442 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 26 694 zł | 124 | +8.8% | 33 422 zł | 77% | -27 013 zł | 0.468 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 30 557 zł | 112 | +6.6% | 29 372 zł | 81% | -22 882 zł | 0.470 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 28 117 zł | 109 | +8.8% | 34 037 zł | 80% | -23 379 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 43 380 zł | 100 | +2.5% | 11 052 zł | 92% | -13 750 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 24 481 zł | 121 | +10.9% | 37 857 zł | 75% | -27 277 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 37 981 zł | 104 | +3.0% | 17 854 zł | 85% | -18 707 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 34 183 zł | 100 | +4.5% | 25 564 zł | 84% | -18 995 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 25 098 zł | 116 | +7.2% | 36 096 zł | 75% | -27 969 zł | 0.528 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 20 606 zł | 133 | +13.2% | 41 920 zł | 72% | -31 420 zł | 0.540 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 23 774 zł | 112 | +8.2% | 40 136 zł | 75% | -26 742 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 28 968 zł | 104 | +5.1% | 32 038 zł | 80% | -23 830 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 19 917 zł | 124 | +10.4% | 44 179 zł | 72% | -30 865 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 27 393 zł | 100 | +6.1% | 36 335 zł | 80% | -22 863 zł | 0.566 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 22 315 zł | 104 | +6.6% | 42 603 zł | 75% | -27 608 zł | 0.612 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 18 452 zł | 116 | +8.8% | 46 654 zł | 71% | -31 739 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 300 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 49% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.