Chęciny
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 107 270 zł | 133 | +2.3% | 18 644 zł | 73% | -55 915 zł | 0.231 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 111 515 zł | 121 | +0.3% | 14 092 zł | 75% | -51 363 zł | 0.271 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 103 752 zł | 124 | -0.2% | 29 790 zł | 73% | -55 033 zł | 0.331 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 115 513 zł | 109 | -1.7% | 9794 zł | 78% | -47 064 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 94 986 zł | 121 | +2.3% | 55 264 zł | 72% | -55 228 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 90 752 zł | 133 | +4.4% | 59 731 zł | 70% | -59 767 zł | 0.380 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 107 976 zł | 112 | -2.2% | 25 335 zł | 75% | -50 505 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 98 973 zł | 109 | +0.3% | 51 049 zł | 74% | -50 942 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 100 444 zł | 116 | -1.7% | 38 337 zł | 72% | -55 916 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 87 720 zł | 124 | +1.8% | 70 806 zł | 70% | -58 750 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 91 933 zł | 112 | -0.2% | 66 363 zł | 72% | -54 235 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 104 677 zł | 104 | -3.7% | 33 872 zł | 75% | -51 378 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 82 754 zł | 121 | +3.8% | 86 587 zł | 69% | -58 080 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 111 953 zł | 100 | -4.2% | 21 130 zł | 78% | -46 229 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 86 734 zł | 109 | +1.8% | 82 381 zł | 71% | -53 804 zł | 0.494 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 84 706 zł | 116 | +0.3% | 78 656 zł | 69% | -59 545 zł | 0.512 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 78 529 zł | 133 | +5.9% | 91 045 zł | 67% | -62 609 zł | 0.515 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 95 900 zł | 100 | -2.2% | 62 170 zł | 74% | -49 972 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 88 927 zł | 104 | -1.7% | 74 203 zł | 71% | -55 020 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 80 063 zł | 112 | +1.3% | 96 812 zł | 69% | -56 987 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 75 858 zł | 124 | +3.3% | 101 246 zł | 67% | -61 493 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 84 022 zł | 100 | -0.7% | 92 628 zł | 71% | -52 734 zł | 0.588 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 73 061 zł | 116 | +1.8% | 108 576 zł | 66% | -62 223 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 77 274 zł | 104 | -0.2% | 104 132 zł | 68% | -57 708 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 331 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.42 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 81% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.