HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chęciny

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy14 735 mieszkańcówdochody własne 7961 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.82% do 0.4%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-8.58% do 31.05%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka107 270 zł133+2.3%18 644 zł73%-55 915 zł0.231
●RozwójProgramPodwyżka111 515 zł121+0.3%14 092 zł75%-51 363 zł0.271
Szeroki programBez zmianPodwyżka103 752 zł124-0.2%29 790 zł73%-55 033 zł0.331
●Bez zmianProgramPodwyżka115 513 zł109-1.7%9794 zł78%-47 064 zł0.361
RozwójProgramBez zmian94 986 zł121+2.3%55 264 zł72%-55 228 zł0.369
●Szeroki programProgramBez zmian90 752 zł133+4.4%59 731 zł70%-59 767 zł0.380
RozwójBez zmianPodwyżka107 976 zł112-2.2%25 335 zł75%-50 505 zł0.393
Bez zmianProgramBez zmian98 973 zł109+0.3%51 049 zł74%-50 942 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka100 444 zł116-1.7%38 337 zł72%-55 916 zł0.414
Szeroki programBez zmianBez zmian87 720 zł124+1.8%70 806 zł70%-58 750 zł0.445
RozwójBez zmianBez zmian91 933 zł112-0.2%66 363 zł72%-54 235 zł0.464
●OgraniczenieProgramPodwyżka119 709 zł96-3.9%5235 zł79%-42 504 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka104 677 zł104-3.7%33 872 zł75%-51 378 zł0.484
RozwójProgramObniżka82 754 zł121+3.8%86 587 zł69%-58 080 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka111 953 zł100-4.2%21 130 zł78%-46 229 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian103 155 zł96-1.9%46 593 zł76%-46 398 zł0.490
Bez zmianProgramObniżka86 734 zł109+1.8%82 381 zł71%-53 804 zł0.494
Szeroki programWstrzymanieBez zmian84 706 zł116+0.3%78 656 zł69%-59 545 zł0.512
●Szeroki programProgramObniżka78 529 zł133+5.9%91 045 zł67%-62 609 zł0.515
Bez zmianBez zmianBez zmian95 900 zł100-2.2%62 170 zł74%-49 972 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka90 906 zł96-0.4%78 021 zł73%-49 272 zł0.544
RozwójWstrzymanieBez zmian88 927 zł104-1.7%74 203 zł71%-55 020 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka80 063 zł112+1.3%96 812 zł69%-56 987 zł0.556
Szeroki programBez zmianObniżka75 858 zł124+3.3%101 246 zł67%-61 493 zł0.559
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka108 663 zł92-5.6%29 658 zł77%-47 093 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka84 022 zł100-0.7%92 628 zł71%-52 734 zł0.588
Głębokie cięcieProgramBez zmian107 243 zł83-4.2%42 552 zł79%-41 963 zł0.599
OgraniczenieBez zmianPodwyżka116 125 zł87-6.2%16 685 zł79%-41 695 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian100 058 zł87-4.3%57 792 zł76%-45 454 zł0.611
Bez zmianWstrzymanieBez zmian92 902 zł92-3.7%70 002 zł73%-50 748 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka73 061 zł116+1.8%108 576 zł66%-62 223 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka123 810 zł83-6.1%855 zł80%-38 054 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka94 984 zł83-2.7%74 137 zł75%-44 848 zł0.627
RozwójWstrzymanieObniżka77 274 zł104-0.2%104 132 zł68%-57 708 zł0.628
OgraniczenieBez zmianObniżka88 170 zł87-2.9%88 491 zł73%-48 228 zł0.653
Bez zmianWstrzymanieObniżka81 241 zł92-2.2%99 940 zł70%-53 445 zł0.670
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka112 845 zł79-7.7%25 201 zł79%-42 547 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian97 071 zł79-5.8%65 560 zł75%-46 218 zł0.703
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian104 123 zł74-6.5%53 921 zł79%-41 045 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka120 204 zł74-8.4%12 544 zł80%-37 271 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka85 399 zł79-4.3%95 725 zł72%-48 927 zł0.742
Głębokie cięcieBez zmianObniżka92 225 zł74-5.1%84 629 zł76%-43 831 zł0.743
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian101 146 zł66-7.9%61 666 zł78%-41 797 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka116 933 zł66-9.8%20 986 zł80%-38 110 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka89 465 zł66-6.5%91 854 zł75%-44 518 zł0.834

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 331 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.42 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 81% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.