Bodzentyn
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 80 126 zł | 133 | -3.2% | 17 828 zł | 78% | -43 675 zł | 0.247 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 84 245 zł | 121 | -5.1% | 13 404 zł | 79% | -39 251 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 77 459 zł | 124 | -5.6% | 25 257 zł | 77% | -43 081 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 88 120 zł | 109 | -7.0% | 9229 zł | 81% | -35 076 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 70 366 zł | 121 | -3.2% | 43 138 zł | 76% | -43 748 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 66 258 zł | 133 | -1.2% | 47 461 zł | 73% | -48 160 zł | 0.393 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 81 558 zł | 112 | -7.4% | 20 938 zł | 79% | -38 678 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 74 231 zł | 109 | -5.1% | 39 063 zł | 79% | -39 586 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 74 702 zł | 116 | -7.0% | 31 431 zł | 76% | -44 085 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 64 005 zł | 124 | -3.6% | 54 914 zł | 73% | -47 411 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 68 094 zł | 112 | -5.6% | 50 613 zł | 76% | -43 021 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 60 104 zł | 121 | -1.7% | 65 779 zł | 72% | -47 066 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 85 414 zł | 100 | -9.3% | 16 872 zł | 81% | -34 524 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 78 810 zł | 104 | -8.8% | 27 108 zł | 79% | -39 673 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 63 961 zł | 109 | -3.6% | 61 712 zł | 75% | -42 913 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 61 500 zł | 116 | -5.1% | 60 576 zł | 72% | -48 316 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 71 940 zł | 100 | -7.4% | 46 558 zł | 79% | -38 880 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 56 004 zł | 133 | +0.3% | 70 093 zł | 69% | -51 468 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 65 596 zł | 104 | -7.0% | 56 266 zł | 75% | -43 917 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 58 139 zł | 112 | -4.1% | 72 608 zł | 72% | -46 225 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 54 058 zł | 124 | -2.2% | 76 901 zł | 69% | -50 605 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 61 977 zł | 100 | -6.0% | 68 562 zł | 75% | -42 093 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 51 739 zł | 116 | -3.6% | 82 178 zł | 68% | -51 437 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 55 827 zł | 104 | -5.6% | 77 876 zł | 71% | -47 047 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.52 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.