Bieliny
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 76 284 zł | 133 | +1.3% | 18 212 zł | 79% | -40 045 zł | 0.250 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 80 514 zł | 121 | -0.7% | 13 642 zł | 82% | -35 475 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 73 635 zł | 124 | -1.2% | 25 091 zł | 79% | -39 683 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 84 499 zł | 109 | -2.7% | 9325 zł | 83% | -31 158 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 66 556 zł | 121 | +1.3% | 41 271 zł | 78% | -40 789 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 62 336 zł | 133 | +3.3% | 45 715 zł | 76% | -45 346 zł | 0.395 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 77 846 zł | 112 | -3.2% | 20 575 zł | 82% | -35 136 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 70 530 zł | 109 | -0.7% | 37 078 zł | 80% | -36 485 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 70 844 zł | 116 | -2.7% | 30 765 zł | 79% | -40 891 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 60 107 zł | 124 | +0.8% | 52 396 zł | 76% | -44 804 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 64 306 zł | 112 | -1.2% | 47 975 zł | 78% | -40 270 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 56 238 zł | 121 | +2.8% | 62 221 zł | 75% | -44 708 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 81 810 zł | 100 | -5.1% | 16 323 zł | 83% | -30 841 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 75 062 zł | 104 | -4.6% | 26 240 zł | 81% | -36 333 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 60 204 zł | 109 | +0.8% | 58 037 zł | 77% | -40 414 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 569 zł | 116 | -0.7% | 57 654 zł | 75% | -45 896 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 68 260 zł | 100 | -3.2% | 43 805 zł | 80% | -35 989 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 52 026 zł | 133 | +4.9% | 66 656 zł | 72% | -49 255 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 61 776 zł | 104 | -2.7% | 53 224 zł | 77% | -41 353 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 54 300 zł | 112 | +0.3% | 68 322 zł | 75% | -44 057 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 50 109 zł | 124 | +2.3% | 72 734 zł | 71% | -48 580 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 58 245 zł | 100 | -1.7% | 64 160 zł | 77% | -39 785 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 47 759 zł | 116 | +0.8% | 77 631 zł | 71% | -49 588 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 51 958 zł | 104 | -1.2% | 73 210 zł | 74% | -45 055 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 330 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 62% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.