HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Bieliny

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy9927 mieszkańcówdochody własne 7876 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.68% do 1.06%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.32% do 24.21%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka76 284 zł133+1.3%18 212 zł79%-40 045 zł0.250
●RozwójProgramPodwyżka80 514 zł121-0.7%13 642 zł82%-35 475 zł0.280
Szeroki programBez zmianPodwyżka73 635 zł124-1.2%25 091 zł79%-39 683 zł0.343
●Bez zmianProgramPodwyżka84 499 zł109-2.7%9325 zł83%-31 158 zł0.365
RozwójProgramBez zmian66 556 zł121+1.3%41 271 zł78%-40 789 zł0.376
●Szeroki programProgramBez zmian62 336 zł133+3.3%45 715 zł76%-45 346 zł0.395
RozwójBez zmianPodwyżka77 846 zł112-3.2%20 575 zł82%-35 136 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian70 530 zł109-0.7%37 078 zł80%-36 485 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka70 844 zł116-2.7%30 765 zł79%-40 891 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian60 107 zł124+0.8%52 396 zł76%-44 804 zł0.452
RozwójBez zmianBez zmian64 306 zł112-1.2%47 975 zł78%-40 270 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka88 679 zł96-4.8%4739 zł86%-26 572 zł0.484
RozwójProgramObniżka56 238 zł121+2.8%62 221 zł75%-44 708 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka81 810 zł100-5.1%16 323 zł83%-30 841 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian74 696 zł96-2.9%32 648 zł82%-31 916 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka75 062 zł104-4.6%26 240 zł81%-36 333 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka60 204 zł109+0.8%58 037 zł77%-40 414 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian57 569 zł116-0.7%57 654 zł75%-45 896 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian68 260 zł100-3.2%43 805 zł80%-35 989 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka52 026 zł133+4.9%66 656 zł72%-49 255 zł0.523
OgraniczenieProgramObniżka64 360 zł96-1.4%53 618 zł79%-35 858 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian61 776 zł104-2.7%53 224 zł77%-41 353 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka54 300 zł112+0.3%68 322 zł75%-44 057 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka50 109 zł124+2.3%72 734 zł71%-48 580 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka79 035 zł92-6.5%22 048 zł83%-32 028 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka58 245 zł100-1.7%64 160 zł77%-39 785 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian78 769 zł83-5.1%28 524 zł84%-27 458 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka85 967 zł87-7.2%11 904 zł86%-26 282 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian72 403 zł87-5.3%39 401 zł82%-31 447 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian65 738 zł92-4.6%49 045 zł79%-37 061 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka47 759 zł116+0.8%77 631 zł71%-49 588 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka92 765 zł83-7.0%331 zł89%-22 098 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka68 424 zł83-3.7%49 653 zł81%-31 412 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka51 958 zł104-1.2%73 210 zł74%-45 055 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka62 378 zł87-3.9%59 853 zł79%-35 256 zł0.644
Bez zmianWstrzymanieObniżka55 912 zł92-3.2%69 039 zł76%-40 773 zł0.662
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka83 202 zł79-8.6%17 618 zł85%-27 456 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian69 891 zł79-6.7%44 630 zł81%-32 506 zł0.698
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian76 453 zł74-7.5%35 465 zł84%-27 014 zł0.716
OgraniczenieWstrzymanieObniżka60 055 zł79-5.3%64 650 zł79%-36 231 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka90 030 zł74-9.3%7755 zł88%-21 833 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianObniżka66 419 zł74-6.1%55 990 zł81%-30 835 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian73 952 zł66-8.9%40 614 zł84%-28 061 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka87 276 zł66-10.7%13 388 zł87%-22 995 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka64 105 zł66-7.5%60 778 zł81%-31 798 zł0.824

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 330 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 62% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.