Bolimów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 62 564 zł | 133 | -1.3% | 17 795 zł | 66% | -56 537 zł | 0.262 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 66 568 zł | 121 | -3.3% | 13 495 zł | 69% | -52 237 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 60 517 zł | 124 | -3.7% | 24 433 zł | 66% | -55 448 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 70 331 zł | 109 | -5.2% | 9442 zł | 71% | -48 184 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 54 582 zł | 121 | -1.3% | 41 856 zł | 65% | -55 196 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 64 503 zł | 112 | -5.7% | 20 247 zł | 69% | -51 168 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 50 588 zł | 133 | +0.7% | 46 051 zł | 63% | -59 484 zł | 0.404 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 58 335 zł | 109 | -3.3% | 37 907 zł | 67% | -51 155 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 58 180 zł | 116 | -5.2% | 30 394 zł | 66% | -56 103 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 48 900 zł | 124 | -1.8% | 53 268 zł | 63% | -58 288 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 52 876 zł | 112 | -3.7% | 49 094 zł | 65% | -54 021 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 45 719 zł | 121 | +0.2% | 63 866 zł | 62% | -57 381 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 68 248 zł | 100 | -7.5% | 16 307 zł | 71% | -47 135 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 49 465 zł | 109 | -1.8% | 59 925 zł | 64% | -53 349 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 174 zł | 104 | -7.1% | 26 201 zł | 68% | -51 814 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 56 611 zł | 100 | -5.7% | 45 164 zł | 67% | -50 000 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 781 zł | 116 | -3.3% | 58 728 zł | 62% | -58 872 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 732 zł | 133 | +2.2% | 68 052 zł | 60% | -61 660 zł | 0.528 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 50 764 zł | 104 | -5.2% | 54 546 zł | 64% | -54 595 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 279 zł | 112 | -2.3% | 70 478 zł | 62% | -56 127 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 40 310 zł | 124 | -0.3% | 74 644 zł | 60% | -60 385 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 007 zł | 100 | -4.2% | 66 556 zł | 64% | -52 114 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 38 353 zł | 116 | -1.8% | 79 731 zł | 59% | -60 916 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 42 329 zł | 104 | -3.7% | 75 557 zł | 61% | -56 649 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.13 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.