Cielądz
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 167 476 zł | 133 | -0.4% | 20 502 zł | 77% | -67 424 zł | 0.207 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 172 092 zł | 121 | -2.4% | 15 484 zł | 78% | -62 406 zł | 0.260 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 161 923 zł | 124 | -2.9% | 38 118 zł | 76% | -66 672 zł | 0.316 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 176 453 zł | 109 | -4.3% | 10 729 zł | 79% | -57 651 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 149 325 zł | 121 | -0.4% | 76 198 zł | 74% | -66 932 zł | 0.359 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 144 722 zł | 133 | +1.6% | 81 068 zł | 73% | -71 934 zł | 0.362 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 166 514 zł | 112 | -4.8% | 33 261 zł | 78% | -61 681 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 157 243 zł | 116 | -4.3% | 50 731 zł | 75% | -67 867 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 153 673 zł | 109 | -2.4% | 71 589 zł | 77% | -62 193 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 139 829 zł | 124 | -0.9% | 98 224 zł | 72% | -71 022 zł | 0.435 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 144 407 zł | 112 | -2.9% | 93 381 zł | 74% | -66 048 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 161 845 zł | 104 | -6.2% | 45 863 zł | 78% | -62 864 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 132 463 zł | 121 | +1.1% | 122 127 zł | 72% | -70 272 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 170 852 zł | 100 | -6.7% | 28 664 zł | 79% | -56 953 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 136 801 zł | 109 | -0.9% | 117 529 zł | 74% | -65 545 zł | 0.498 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 127 870 zł | 133 | +3.1% | 126 986 zł | 70% | -75 262 zł | 0.504 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 135 546 zł | 116 | -2.4% | 109 838 zł | 72% | -72 112 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 148 731 zł | 100 | -4.8% | 88 799 zł | 76% | -61 336 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 140 134 zł | 104 | -4.3% | 104 984 zł | 74% | -67 126 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 123 467 zł | 124 | +0.6% | 142 885 zł | 70% | -74 232 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 128 035 zł | 112 | -1.4% | 138 054 zł | 72% | -69 270 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 132 350 zł | 100 | -3.3% | 133 482 zł | 73% | -64 570 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 119 479 zł | 116 | -0.9% | 153 752 zł | 69% | -75 245 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 124 057 zł | 104 | -2.9% | 148 910 zł | 72% | -70 270 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 363 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.76 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.