HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Cielądz

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3878 mieszkańcówdochody własne 9328 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.8% do 0.85%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-8.54% do 35.07%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka167 476 zł133-0.4%20 502 zł77%-67 424 zł0.207
●RozwójProgramPodwyżka172 092 zł121-2.4%15 484 zł78%-62 406 zł0.260
Szeroki programBez zmianPodwyżka161 923 zł124-2.9%38 118 zł76%-66 672 zł0.316
●Bez zmianProgramPodwyżka176 453 zł109-4.3%10 729 zł79%-57 651 zł0.358
RozwójProgramBez zmian149 325 zł121-0.4%76 198 zł74%-66 932 zł0.359
●Szeroki programProgramBez zmian144 722 zł133+1.6%81 068 zł73%-71 934 zł0.362
RozwójBez zmianPodwyżka166 514 zł112-4.8%33 261 zł78%-61 681 zł0.387
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka157 243 zł116-4.3%50 731 zł75%-67 867 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian153 673 zł109-2.4%71 589 zł77%-62 193 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian139 829 zł124-0.9%98 224 zł72%-71 022 zł0.435
RozwójBez zmianBez zmian144 407 zł112-2.9%93 381 zł74%-66 048 zł0.462
RozwójWstrzymaniePodwyżka161 845 zł104-6.2%45 863 zł78%-62 864 zł0.480
RozwójProgramObniżka132 463 zł121+1.1%122 127 zł72%-70 272 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka181 086 zł96-6.4%5616 zł80%-52 538 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka170 852 zł100-6.7%28 664 zł79%-56 953 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian158 289 zł96-4.5%66 659 zł78%-57 101 zł0.492
Bez zmianProgramObniżka136 801 zł109-0.9%117 529 zł74%-65 545 zł0.498
●Szeroki programProgramObniżka127 870 zł133+3.1%126 986 zł70%-75 262 zł0.504
Szeroki programWstrzymanieBez zmian135 546 zł116-2.4%109 838 zł72%-72 112 zł0.506
Bez zmianBez zmianBez zmian148 731 zł100-4.8%88 799 zł76%-61 336 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian140 134 zł104-4.3%104 984 zł74%-67 126 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka141 405 zł96-3.1%112 839 zł75%-60 468 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka123 467 zł124+0.6%142 885 zł70%-74 232 zł0.556
RozwójBez zmianObniżka128 035 zł112-1.4%138 054 zł72%-69 270 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka166 192 zł92-8.1%41 255 zł79%-58 124 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka132 350 zł100-3.3%133 482 zł73%-64 570 zł0.597
Głębokie cięcieProgramBez zmian162 793 zł83-6.7%62 278 zł79%-52 141 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka175 456 zł87-8.7%23 747 zł80%-51 871 zł0.604
Szeroki programWstrzymanieObniżka119 479 zł116-0.9%153 752 zł69%-75 245 zł0.615
Bez zmianWstrzymanieBez zmian144 468 zł92-6.2%100 391 zł75%-62 401 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian153 319 zł87-6.9%84 065 zł78%-56 274 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka185 606 zł83-8.5%731 zł81%-47 558 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka124 057 zł104-2.9%148 910 zł72%-70 270 zł0.634
Głębokie cięcieProgramObniżka145 898 zł83-5.3%108 560 zł78%-55 522 zł0.637
OgraniczenieBez zmianObniżka136 926 zł87-5.5%129 074 zł75%-59 523 zł0.666
Bez zmianWstrzymanieObniżka128 381 zł92-4.8%144 327 zł73%-65 558 zł0.681
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka170 809 zł79-10.1%36 324 zł80%-53 026 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian149 068 zł79-8.3%95 591 zł78%-57 325 zł0.710
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian157 797 zł74-9.0%79 800 zł79%-51 344 zł0.726
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka179 949 zł74-10.8%19 212 zł81%-46 922 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka132 969 zł79-6.9%139 852 zł74%-60 497 zł0.755
Głębokie cięcieBez zmianObniżka141 392 zł74-7.6%124 820 zł78%-54 607 zł0.756
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian153 558 zł66-10.4%91 315 zł79%-52 380 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka175 314 zł66-12.2%31 728 zł81%-48 062 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka137 447 zł66-9.0%135 587 zł77%-55 566 zł0.849

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 363 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.76 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.