Biała Rawska
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 92 727 zł | 133 | -4.1% | 18 362 zł | 75% | -50 730 zł | 0.239 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 96 942 zł | 121 | -6.0% | 13 841 zł | 78% | -46 209 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 89 617 zł | 124 | -6.4% | 27 605 zł | 75% | -50 009 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 100 910 zł | 109 | -7.8% | 9572 zł | 79% | -41 940 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 81 696 zł | 121 | -4.1% | 49 084 zł | 73% | -50 432 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 77 493 zł | 133 | -2.1% | 53 515 zł | 71% | -54 940 zł | 0.386 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 93 811 zł | 112 | -8.3% | 23 183 zł | 78% | -45 510 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 85 653 zł | 109 | -6.0% | 44 902 zł | 76% | -46 177 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 86 556 zł | 116 | -7.8% | 34 944 zł | 74% | -50 983 zł | 0.418 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 74 836 zł | 124 | -4.5% | 62 705 zł | 70% | -54 072 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 79 018 zł | 112 | -6.4% | 58 296 zł | 73% | -49 587 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 70 419 zł | 121 | -2.6% | 75 882 zł | 70% | -53 548 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 90 758 zł | 104 | -9.7% | 30 513 zł | 77% | -46 474 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 97 760 zł | 100 | -10.1% | 19 011 zł | 79% | -41 264 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 74 368 zł | 109 | -4.5% | 71 710 zł | 72% | -49 302 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 72 048 zł | 116 | -6.0% | 69 440 zł | 70% | -54 951 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 66 224 zł | 133 | -0.6% | 80 304 zł | 68% | -58 045 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 82 956 zł | 100 | -8.3% | 54 137 zł | 76% | -45 353 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 76 239 zł | 104 | -7.8% | 65 021 zł | 72% | -50 456 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 68 077 zł | 112 | -5.0% | 84 338 zł | 70% | -52 595 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 63 903 zł | 124 | -3.1% | 88 738 zł | 67% | -57 070 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 72 007 zł | 100 | -6.9% | 80 188 zł | 72% | -48 371 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 61 317 zł | 116 | -4.5% | 95 022 zł | 66% | -57 878 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 65 500 zł | 104 | -6.4% | 90 613 zł | 69% | -53 393 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 328 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.06 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.