Domaniewice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 100 973 zł | 133 | +1.2% | 19 073 zł | 79% | -46 047 zł | 0.234 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 105 391 zł | 121 | -0.8% | 14 300 zł | 81% | -41 274 zł | 0.273 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 97 457 zł | 124 | -1.3% | 28 568 zł | 79% | -45 681 zł | 0.333 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 109 558 zł | 109 | -2.8% | 9784 zł | 82% | -36 758 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 88 731 zł | 121 | +1.2% | 50 078 zł | 79% | -46 771 zł | 0.370 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 84 326 zł | 133 | +3.2% | 54 731 zł | 76% | -51 529 zł | 0.383 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 101 852 zł | 112 | -3.3% | 23 915 zł | 81% | -40 933 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 92 887 zł | 109 | -0.8% | 45 680 zł | 79% | -42 270 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 94 069 zł | 116 | -2.8% | 35 995 zł | 79% | -46 978 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 81 305 zł | 124 | +0.7% | 63 911 zł | 76% | -50 977 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 85 688 zł | 112 | -1.3% | 59 283 zł | 79% | -46 243 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 76 412 zł | 121 | +2.7% | 77 062 zł | 75% | -50 825 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 98 473 zł | 104 | -4.7% | 31 343 zł | 80% | -42 219 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 105 997 zł | 100 | -5.2% | 19 529 zł | 82% | -36 442 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 80 558 zł | 109 | +0.7% | 72 674 zł | 77% | -46 335 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 78 217 zł | 116 | -0.8% | 70 734 zł | 75% | -52 155 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 72 015 zł | 133 | +4.8% | 81 706 zł | 73% | -55 573 zł | 0.516 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 89 822 zł | 100 | -3.3% | 54 909 zł | 79% | -41 767 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 82 609 zł | 104 | -2.8% | 66 096 zł | 77% | -47 410 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 73 737 zł | 112 | +0.2% | 85 500 zł | 75% | -50 160 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 69 363 zł | 124 | +2.2% | 90 118 zł | 72% | -54 883 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 77 861 zł | 100 | -1.8% | 81 136 zł | 77% | -45 695 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 66 496 zł | 116 | +0.7% | 96 484 zł | 71% | -55 972 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 70 879 zł | 104 | -1.3% | 91 855 zł | 74% | -51 239 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 346 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.00 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.