Bielawy
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 167 090 zł | 133 | -8.9% | 20 887 zł | 76% | -69 570 zł | 0.208 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 171 836 zł | 121 | -10.7% | 15 766 zł | 78% | -64 509 zł | 0.261 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 161 388 zł | 124 | -11.1% | 39 027 zł | 75% | -68 774 zł | 0.317 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 176 325 zł | 109 | -12.5% | 10 911 zł | 79% | -59 712 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 148 626 zł | 121 | -8.9% | 77 385 zł | 73% | -68 988 zł | 0.359 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 143 894 zł | 133 | -7.0% | 82 409 zł | 72% | -74 038 zł | 0.362 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 166 109 zł | 112 | -12.9% | 34 015 zł | 77% | -63 741 zł | 0.388 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 156 546 zł | 116 | -12.5% | 51 867 zł | 74% | -69 958 zł | 0.403 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 153 100 zł | 109 | -10.7% | 72 624 zł | 75% | -64 208 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 138 867 zł | 124 | -9.3% | 99 773 zł | 72% | -73 172 zł | 0.435 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 143 574 zł | 112 | -11.1% | 94 777 zł | 72% | -68 097 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 161 278 zł | 104 | -14.2% | 46 843 zł | 76% | -64 913 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 131 436 zł | 121 | -7.5% | 123 804 zł | 71% | -72 424 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 170 574 zł | 100 | -14.7% | 29 265 zł | 79% | -58 972 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 135 901 zł | 109 | -9.3% | 119 055 zł | 72% | -67 598 zł | 0.497 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 126 715 zł | 133 | -5.6% | 128 816 zł | 69% | -77 514 zł | 0.504 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 134 432 zł | 116 | -10.7% | 111 599 zł | 71% | -74 342 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 148 024 zł | 100 | -12.9% | 90 043 zł | 75% | -63 309 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 139 150 zł | 104 | -12.5% | 106 591 zł | 72% | -69 254 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 122 190 zł | 124 | -8.0% | 144 906 zł | 69% | -76 525 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 126 886 zł | 112 | -9.8% | 139 922 zł | 71% | -71 462 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 131 326 zł | 100 | -11.6% | 135 200 zł | 72% | -66 664 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 118 058 zł | 116 | -9.3% | 155 974 zł | 68% | -77 613 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 122 764 zł | 104 | -11.1% | 150 978 zł | 71% | -72 538 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 374 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.85 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 73% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.