Bedlno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 185 716 zł | 133 | -7.9% | 19 837 zł | 86% | -38 326 zł | 0.201 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 190 346 zł | 121 | -9.7% | 14 827 zł | 88% | -33 324 zł | 0.258 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 179 577 zł | 124 | -10.2% | 36 676 zł | 86% | -38 440 zł | 0.313 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 165 950 zł | 121 | -7.9% | 71 649 zł | 84% | -40 309 zł | 0.356 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 161 333 zł | 133 | -6.0% | 76 541 zł | 82% | -45 295 zł | 0.357 |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 194 722 zł | 109 | -11.5% | 10 079 zł | 91% | -28 584 zł | 0.357 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 184 184 zł | 112 | -12.0% | 31 795 zł | 88% | -33 465 zł | 0.386 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 174 536 zł | 116 | -11.5% | 48 403 zł | 85% | -40 141 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 170 312 zł | 109 | -9.7% | 67 017 zł | 86% | -35 586 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 155 902 zł | 124 | -8.4% | 92 261 zł | 82% | -45 175 zł | 0.432 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 160 495 zł | 112 | -10.2% | 87 395 zł | 83% | -40 216 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 179 153 zł | 104 | -13.3% | 43 511 zł | 86% | -35 153 zł | 0.478 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 147 882 zł | 121 | -6.5% | 114 119 zł | 82% | -45 461 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 188 536 zł | 100 | -13.8% | 27 174 zł | 90% | -28 751 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 152 234 zł | 109 | -8.4% | 109 498 zł | 83% | -40 750 zł | 0.498 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 143 276 zł | 133 | -4.6% | 119 000 zł | 80% | -50 435 zł | 0.501 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 151 286 zł | 116 | -9.7% | 103 056 zł | 82% | -46 727 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 164 833 zł | 100 | -12.0% | 82 790 zł | 85% | -35 519 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 155 889 zł | 104 | -11.5% | 98 179 zł | 83% | -41 756 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 138 371 zł | 124 | -7.0% | 133 549 zł | 80% | -50 142 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 142 954 zł | 112 | -8.8% | 128 695 zł | 82% | -45 195 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 147 282 zł | 100 | -10.6% | 124 101 zł | 83% | -40 510 zł | 0.600 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 134 072 zł | 116 | -8.4% | 143 649 zł | 79% | -51 584 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 138 664 zł | 104 | -10.2% | 138 783 zł | 81% | -46 625 zł | 0.636 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 364 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.94 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 43% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.