Czastary
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 286 387 zł | 133 | +2.2% | 19 464 zł | 64% | -87 263 zł | 0.177 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 290 602 zł | 121 | +0.2% | 14 936 zł | 67% | -82 735 zł | 0.248 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 278 132 zł | 124 | -0.3% | 58 631 zł | 64% | -85 465 zł | 0.296 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 256 032 zł | 133 | +4.3% | 144 485 zł | 63% | -88 406 zł | 0.337 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 260 236 zł | 121 | +2.2% | 140 055 zł | 63% | -83 890 zł | 0.346 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 294 570 zł | 109 | -1.8% | 10 660 zł | 68% | -78 459 zł | 0.354 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 282 326 zł | 112 | -2.3% | 54 212 zł | 67% | -80 960 zł | 0.379 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 272 052 zł | 116 | -1.8% | 84 228 zł | 64% | -85 804 zł | 0.385 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 264 193 zł | 109 | +0.2% | 136 049 zł | 65% | -79 627 zł | 0.401 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 248 602 zł | 124 | +1.7% | 182 536 zł | 63% | -86 555 zł | 0.421 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 252 785 zł | 112 | -0.3% | 178 371 zł | 63% | -82 063 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 276 254 zł | 104 | -3.7% | 79 799 zł | 66% | -81 289 zł | 0.472 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 237 654 zł | 121 | +3.8% | 235 617 zł | 63% | -84 750 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 286 274 zł | 100 | -4.2% | 50 043 zł | 68% | -76 706 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 233 459 zł | 133 | +5.8% | 239 646 zł | 62% | -89 255 zł | 0.492 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 243 015 zł | 116 | +0.2% | 206 243 zł | 63% | -86 855 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 241 604 zł | 109 | +1.7% | 231 830 zł | 63% | -80 496 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 256 723 zł | 100 | -2.3% | 174 595 zł | 65% | -77 822 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 247 206 zł | 104 | -1.8% | 202 152 zł | 63% | -82 353 zł | 0.545 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 226 645 zł | 124 | +3.2% | 275 739 zł | 62% | -87 367 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 230 820 zł | 112 | +1.2% | 271 729 zł | 63% | -82 884 zł | 0.568 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 234 750 zł | 100 | -0.8% | 267 959 zł | 63% | -78 653 zł | 0.611 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 221 426 zł | 116 | +1.7% | 298 099 zł | 62% | -87 637 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 225 609 zł | 104 | -0.3% | 294 081 zł | 62% | -83 145 zł | 0.643 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 328 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.