HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czastary

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3883 mieszkańcówdochody własne 7838 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.09% do 0.66%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-24.89% do 52.05%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka286 387 zł133+2.2%19 464 zł64%-87 263 zł0.177
●RozwójProgramPodwyżka290 602 zł121+0.2%14 936 zł67%-82 735 zł0.248
Szeroki programBez zmianPodwyżka278 132 zł124-0.3%58 631 zł64%-85 465 zł0.296
●Szeroki programProgramBez zmian256 032 zł133+4.3%144 485 zł63%-88 406 zł0.337
RozwójProgramBez zmian260 236 zł121+2.2%140 055 zł63%-83 890 zł0.346
●Bez zmianProgramPodwyżka294 570 zł109-1.8%10 660 zł68%-78 459 zł0.354
RozwójBez zmianPodwyżka282 326 zł112-2.3%54 212 zł67%-80 960 zł0.379
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka272 052 zł116-1.8%84 228 zł64%-85 804 zł0.385
Bez zmianProgramBez zmian264 193 zł109+0.2%136 049 zł65%-79 627 zł0.401
Szeroki programBez zmianBez zmian248 602 zł124+1.7%182 536 zł63%-86 555 zł0.421
RozwójBez zmianBez zmian252 785 zł112-0.3%178 371 zł63%-82 063 zł0.458
RozwójWstrzymaniePodwyżka276 254 zł104-3.7%79 799 zł66%-81 289 zł0.472
RozwójProgramObniżka237 654 zł121+3.8%235 617 zł63%-84 750 zł0.480
Bez zmianBez zmianPodwyżka286 274 zł100-4.2%50 043 zł68%-76 706 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka298 730 zł96-3.9%6126 zł68%-73 925 zł0.482
●Szeroki programProgramObniżka233 459 zł133+5.8%239 646 zł62%-89 255 zł0.492
OgraniczenieProgramBez zmian268 340 zł96-2.0%132 098 zł67%-75 110 zł0.494
Szeroki programWstrzymanieBez zmian243 015 zł116+0.2%206 243 zł63%-86 855 zł0.495
Bez zmianProgramObniżka241 604 zł109+1.7%231 830 zł63%-80 496 zł0.504
Bez zmianBez zmianBez zmian256 723 zł100-2.3%174 595 zł65%-77 822 zł0.526
RozwójWstrzymanieBez zmian247 206 zł104-1.8%202 152 zł63%-82 353 zł0.545
Szeroki programBez zmianObniżka226 645 zł124+3.2%275 739 zł62%-87 367 zł0.554
OgraniczenieProgramObniżka245 741 zł96-0.5%227 888 zł64%-75 990 zł0.566
RozwójBez zmianObniżka230 820 zł112+1.2%271 729 zł63%-82 884 zł0.568
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka280 210 zł92-5.7%75 621 zł68%-77 026 zł0.574
OgraniczenieBez zmianPodwyżka290 411 zł87-6.3%45 660 zł68%-72 198 zł0.604
Głębokie cięcieProgramBez zmian272 394 zł83-4.2%128 232 zł68%-70 700 zł0.608
Bez zmianBez zmianObniżka234 750 zł100-0.8%267 959 zł63%-78 653 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka221 426 zł116+1.7%298 099 zł62%-87 637 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka302 797 zł83-6.1%1752 zł69%-69 500 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian251 152 zł92-3.7%198 368 zł64%-78 103 zł0.619
OgraniczenieBez zmianBez zmian260 846 zł87-4.4%170 666 zł67%-73 331 zł0.623
RozwójWstrzymanieObniżka225 609 zł104-0.3%294 081 zł62%-83 145 zł0.643
Głębokie cięcieProgramObniżka249 785 zł83-2.8%224 031 zł67%-71 593 zł0.654
OgraniczenieBez zmianObniżka238 863 zł87-3.0%264 039 zł64%-74 174 zł0.684
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka284 357 zł79-7.7%71 323 zł68%-72 506 zł0.695
Bez zmianWstrzymanieObniżka229 547 zł92-2.3%290 305 zł63%-78 904 zł0.696
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian255 285 zł79-5.8%194 429 zł67%-73 599 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka294 455 zł74-8.5%41 802 zł69%-67 799 zł0.734
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian264 877 zł74-6.6%166 820 zł68%-68 947 zł0.735
OgraniczenieWstrzymanieObniżka233 670 zł79-4.4%286 375 zł63%-74 413 zł0.774
Głębokie cięcieBez zmianObniżka242 885 zł74-5.2%260 203 zł67%-69 801 zł0.777
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka288 411 zł66-9.8%67 457 zł69%-68 094 zł0.823
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian259 326 zł66-8.0%190 575 zł68%-69 203 zł0.830
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka237 701 zł66-6.6%282 530 zł67%-70 029 zł0.870

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 328 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.