Czarnożyły
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 266 068 zł | 133 | +0.2% | 20 517 zł | 72% | -81 299 zł | 0.183 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 270 583 zł | 121 | -1.8% | 15 618 zł | 74% | -76 399 zł | 0.250 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 257 962 zł | 124 | -2.3% | 51 682 zł | 72% | -80 029 zł | 0.300 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 235 925 zł | 133 | +2.2% | 121 630 zł | 71% | -84 213 zł | 0.341 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 240 428 zł | 121 | +0.2% | 116 872 zł | 72% | -79 329 zł | 0.348 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 274 845 zł | 109 | -3.8% | 10 979 zł | 75% | -71 760 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 262 453 zł | 112 | -4.3% | 46 936 zł | 73% | -75 155 zł | 0.380 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 251 829 zł | 116 | -3.8% | 72 507 zł | 72% | -80 863 zł | 0.388 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 244 678 zł | 109 | -1.8% | 112 372 zł | 72% | -74 706 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 228 660 zł | 124 | -0.3% | 151 848 zł | 71% | -82 833 zł | 0.423 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 233 139 zł | 112 | -2.3% | 147 116 zł | 72% | -77 975 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 256 330 zł | 104 | -5.7% | 67 751 zł | 73% | -75 978 zł | 0.473 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 218 041 zł | 121 | +1.7% | 193 546 zł | 70% | -81 494 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 266 693 zł | 100 | -6.2% | 42 448 zł | 75% | -70 542 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 213 548 zł | 133 | +3.7% | 198 293 zł | 68% | -86 367 zł | 0.494 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 223 031 zł | 116 | -1.8% | 171 094 zł | 70% | -83 591 zł | 0.497 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 222 282 zł | 109 | -0.3% | 189 366 zł | 71% | -76 882 zł | 0.503 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 237 366 zł | 100 | -4.3% | 142 747 zł | 72% | -73 377 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 227 519 zł | 104 | -3.8% | 166 352 zł | 71% | -78 722 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 206 910 zł | 124 | +1.2% | 226 512 zł | 68% | -84 905 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 211 380 zł | 112 | -0.8% | 222 028 zł | 70% | -80 059 zł | 0.567 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 215 597 zł | 100 | -2.8% | 217 987 zł | 71% | -75 472 zł | 0.609 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 201 655 zł | 116 | -0.3% | 244 573 zł | 68% | -85 607 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 206 134 zł | 104 | -2.3% | 240 086 zł | 69% | -80 749 zł | 0.642 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 354 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.18 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.