HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Czarnożyły

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4373 mieszkańcówdochody własne 8951 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.74% do 0.9%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-14.43% do 45.34%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka266 068 zł133+0.2%20 517 zł72%-81 299 zł0.183
●RozwójProgramPodwyżka270 583 zł121-1.8%15 618 zł74%-76 399 zł0.250
Szeroki programBez zmianPodwyżka257 962 zł124-2.3%51 682 zł72%-80 029 zł0.300
●Szeroki programProgramBez zmian235 925 zł133+2.2%121 630 zł71%-84 213 zł0.341
RozwójProgramBez zmian240 428 zł121+0.2%116 872 zł72%-79 329 zł0.348
●Bez zmianProgramPodwyżka274 845 zł109-3.8%10 979 zł75%-71 760 zł0.355
RozwójBez zmianPodwyżka262 453 zł112-4.3%46 936 zł73%-75 155 zł0.380
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka251 829 zł116-3.8%72 507 zł72%-80 863 zł0.388
Bez zmianProgramBez zmian244 678 zł109-1.8%112 372 zł72%-74 706 zł0.402
Szeroki programBez zmianBez zmian228 660 zł124-0.3%151 848 zł71%-82 833 zł0.423
RozwójBez zmianBez zmian233 139 zł112-2.3%147 116 zł72%-77 975 zł0.459
RozwójWstrzymaniePodwyżka256 330 zł104-5.7%67 751 zł73%-75 978 zł0.473
RozwójProgramObniżka218 041 zł121+1.7%193 546 zł70%-81 494 zł0.480
●OgraniczenieProgramPodwyżka279 358 zł96-5.9%6006 zł77%-66 787 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka266 693 zł100-6.2%42 448 zł75%-70 542 zł0.482
●Szeroki programProgramObniżka213 548 zł133+3.7%198 293 zł68%-86 367 zł0.494
OgraniczenieProgramBez zmian249 175 zł96-4.0%107 832 zł74%-69 752 zł0.494
Szeroki programWstrzymanieBez zmian223 031 zł116-1.8%171 094 zł70%-83 591 zł0.497
Bez zmianProgramObniżka222 282 zł109-0.3%189 366 zł71%-76 882 zł0.503
Bez zmianBez zmianBez zmian237 366 zł100-4.3%142 747 zł72%-73 377 zł0.526
RozwójWstrzymanieBez zmian227 519 zł104-3.8%166 352 zł71%-78 722 zł0.546
Szeroki programBez zmianObniżka206 910 zł124+1.2%226 512 zł68%-84 905 zł0.554
OgraniczenieProgramObniżka226 768 zł96-2.5%185 094 zł72%-71 942 zł0.563
RozwójBez zmianObniżka211 380 zł112-0.8%222 028 zł70%-80 059 zł0.567
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka260 579 zł92-7.6%63 252 zł75%-71 352 zł0.575
OgraniczenieBez zmianPodwyżka271 179 zł87-8.2%37 662 zł76%-65 599 zł0.604
Głębokie cięcieProgramBez zmian253 566 zł83-6.2%103 648 zł75%-64 925 zł0.607
Bez zmianBez zmianObniżka215 597 zł100-2.8%217 987 zł71%-75 472 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka201 655 zł116-0.3%244 573 zł68%-85 607 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka283 764 zł83-8.0%1247 zł79%-61 941 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian231 755 zł92-5.7%161 985 zł72%-74 112 zł0.619
OgraniczenieBez zmianBez zmian241 837 zł87-6.4%138 488 zł74%-68 453 zł0.622
RozwójWstrzymanieObniżka206 134 zł104-2.3%240 086 zł69%-80 749 zł0.642
Głębokie cięcieProgramObniżka231 148 zł83-4.7%180 920 zł73%-67 129 zł0.650
OgraniczenieBez zmianObniżka220 056 zł87-4.9%213 740 zł72%-70 562 zł0.680
Bez zmianWstrzymanieObniżka210 361 zł92-4.3%236 037 zł71%-76 151 zł0.693
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka265 078 zł79-9.6%58 453 zł76%-66 394 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian236 238 zł79-7.8%157 716 zł73%-69 173 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian246 202 zł74-8.5%134 327 zł75%-63 654 zł0.734
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka275 560 zł74-10.3%33 360 zł79%-60 781 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka214 832 zł79-6.4%231 778 zł72%-71 227 zł0.771
Głębokie cięcieBez zmianObniżka224 411 zł74-7.1%209 589 zł73%-65 777 zł0.773
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka269 469 zł66-11.7%54 162 zł78%-61 563 zł0.823
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian240 614 zł66-9.9%153 544 zł75%-64 361 zł0.828
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka219 197 zł66-8.5%227 617 zł73%-66 429 zł0.866

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 354 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.18 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.