Przestrzeń decyzji · gmina

Brzeźnio

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy6153 mieszkańcówdochody własne 10 112 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.13% do 1.42%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-2.52% do 27.35%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	131 116 zł	133	+0.9%	21 011 zł	83%	-46 611 zł	0.221
●	Rozwój	Program	Podwyżka	135 928 zł	121	-1.1%	15 727 zł	85%	-41 337 zł	0.267
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	126 376 zł	124	-1.6%	32 947 zł	83%	-46 723 zł	0.325
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	140 481 zł	109	-3.1%	10 711 zł	87%	-36 332 zł	0.360
	Rozwój	Program	Bez zmian	115 362 zł	121	+0.9%	58 591 zł	82%	-48 552 zł	0.365
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	110 564 zł	133	+2.9%	63 672 zł	79%	-53 808 zł	0.372
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	131 162 zł	112	-3.6%	27 744 zł	84%	-41 479 zł	0.391
	Bez zmian	Program	Bez zmian	119 901 zł	109	-1.1%	53 776 zł	83%	-43 565 zł	0.406
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	122 085 zł	116	-3.1%	41 826 zł	82%	-48 551 zł	0.410
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	106 435 zł	124	+0.4%	74 956 zł	79%	-53 677 zł	0.441
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	111 207 zł	112	-1.6%	69 905 zł	81%	-48 451 zł	0.464
	Rozwój	Program	Obniżka	100 152 zł	121	+2.4%	90 847 zł	79%	-53 873 zł	0.482
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	126 882 zł	104	-5.0%	36 609 zł	83%	-43 293 zł	0.483
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	135 690 zł	100	-5.5%	22 828 zł	86%	-36 503 zł	0.486
	Bez zmian	Program	Obniżka	104 681 zł	109	+0.4%	86 042 zł	80%	-48 899 zł	0.494
●	Szeroki program	Program	Obniżka	95 364 zł	133	+4.5%	95 916 zł	77%	-59 116 zł	0.509
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	102 512 zł	116	-1.1%	83 213 zł	79%	-55 349 zł	0.511
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	115 720 zł	100	-3.6%	65 118 zł	83%	-43 493 zł	0.522
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	107 294 zł	104	-3.1%	78 150 zł	80%	-50 110 zł	0.548
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	91 688 zł	124	+1.9%	106 284 zł	77%	-58 806 zł	0.557
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	96 450 zł	112	-0.1%	101 244 zł	78%	-53 593 zł	0.558
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	100 953 zł	100	-2.1%	96 469 zł	80%	-48 648 zł	0.591
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	88 039 zł	116	+0.4%	113 995 zł	77%	-60 363 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	92 811 zł	104	-1.6%	108 944 zł	78%	-55 137 zł	0.631

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 379 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.