Brąszewice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 113 013 zł | 133 | -1.1% | 21 032 zł | 87% | -32 233 zł | 0.229 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 117 874 zł | 121 | -3.0% | 15 741 zł | 91% | -26 951 zł | 0.271 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 108 730 zł | 124 | -3.5% | 30 554 zł | 86% | -32 749 zł | 0.331 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 122 475 zł | 109 | -4.9% | 10 719 zł | 95% | -21 939 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 98 615 zł | 121 | -1.1% | 51 411 zł | 85% | -35 416 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 93 768 zł | 133 | +0.9% | 56 557 zł | 83% | -40 681 zł | 0.378 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 113 565 zł | 112 | -5.4% | 25 342 zł | 90% | -27 497 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 103 202 zł | 109 | -3.0% | 46 532 zł | 87% | -30 421 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 104 683 zł | 116 | -4.9% | 38 002 zł | 86% | -34 808 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 90 063 zł | 124 | -1.5% | 65 495 zł | 82% | -40 917 zł | 0.444 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 94 883 zł | 112 | -3.5% | 60 379 zł | 85% | -35 683 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 84 380 zł | 121 | +0.4% | 78 156 zł | 81% | -41 659 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 109 528 zł | 104 | -6.8% | 32 835 zł | 88% | -29 543 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 118 139 zł | 100 | -7.3% | 20 446 zł | 94% | -22 514 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 88 956 zł | 109 | -1.5% | 73 289 zł | 83% | -36 677 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 79 544 zł | 133 | +2.5% | 83 289 zł | 79% | -46 911 zł | 0.512 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 86 365 zł | 116 | -3.0% | 72 409 zł | 81% | -42 799 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 99 443 zł | 100 | -5.4% | 55 530 zł | 86% | -30 717 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 91 195 zł | 104 | -4.9% | 67 281 zł | 83% | -37 552 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 81 076 zł | 112 | -2.0% | 86 351 zł | 81% | -41 720 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 76 266 zł | 124 | -0.1% | 91 455 zł | 79% | -46 941 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 85 625 zł | 100 | -4.0% | 81 513 zł | 83% | -36 766 zł | 0.588 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 72 827 zł | 116 | -1.5% | 97 907 zł | 78% | -48 693 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 77 646 zł | 104 | -3.5% | 92 791 zł | 80% | -43 459 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 384 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.66 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 40% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.