Przestrzeń decyzji · gmina

Błaszki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy13 822 mieszkańcówdochody własne 7681 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.17% do -0.33%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-12.56% do 38.56%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	154 035 zł	133	-3.1%	18 723 zł	72%	-65 726 zł	0.209
●	Rozwój	Program	Podwyżka	158 237 zł	121	-5.0%	14 228 zł	72%	-61 276 zł	0.261
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	149 256 zł	124	-5.5%	36 233 zł	71%	-64 459 zł	0.317
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	162 194 zł	109	-6.9%	9985 zł	74%	-57 077 zł	0.358
	Rozwój	Program	Bez zmian	138 110 zł	121	-3.1%	74 433 zł	70%	-63 947 zł	0.360
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	133 919 zł	133	-1.1%	78 854 zł	68%	-68 428 zł	0.364
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	153 438 zł	112	-7.3%	31 823 zł	72%	-60 031 zł	0.388
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	145 221 zł	116	-6.9%	48 669 zł	70%	-65 070 zł	0.403
	Bez zmian	Program	Bez zmian	142 056 zł	109	-5.0%	70 263 zł	72%	-59 760 zł	0.405
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	129 717 zł	124	-3.5%	96 087 zł	68%	-67 127 zł	0.436
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	133 888 zł	112	-5.5%	91 689 zł	70%	-62 668 zł	0.462
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	149 411 zł	104	-8.7%	44 249 zł	72%	-60 630 zł	0.479
	Rozwój	Program	Obniżka	123 193 zł	121	-1.6%	120 196 zł	68%	-66 053 zł	0.483
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	157 375 zł	100	-9.2%	27 662 zł	73%	-55 854 zł	0.484
	Bez zmian	Program	Obniżka	127 130 zł	109	-3.5%	116 035 zł	69%	-61 832 zł	0.498
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	126 029 zł	116	-5.0%	107 544 zł	68%	-67 735 zł	0.506
●	Szeroki program	Program	Obniżka	119 010 zł	133	+0.4%	124 608 zł	66%	-70 526 zł	0.506
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	137 814 zł	100	-7.3%	87 540 zł	72%	-58 459 zł	0.523
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	130 208 zł	104	-6.9%	103 137 zł	69%	-63 266 zł	0.546
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	115 237 zł	124	-2.1%	140 608 zł	66%	-69 147 zł	0.557
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	119 400 zł	112	-4.0%	136 219 zł	68%	-64 698 zł	0.561
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	123 318 zł	100	-5.9%	132 204 zł	69%	-60 499 zł	0.597
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	111 807 zł	116	-3.5%	151 334 zł	65%	-69 704 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	115 977 zł	104	-5.5%	146 936 zł	68%	-65 245 zł	0.633

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 327 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 85% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.