Dalików
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 253 876 zł | 133 | +9.9% | 22 545 zł | 72% | -89 480 zł | 0.188 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 258 873 zł | 121 | +7.7% | 17 131 zł | 73% | -84 066 zł | 0.252 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 245 657 zł | 124 | +7.2% | 52 322 zł | 72% | -88 336 zł | 0.304 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 222 862 zł | 133 | +12.1% | 119 580 zł | 70% | -93 422 zł | 0.346 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 227 845 zł | 121 | +9.9% | 114 278 zł | 72% | -88 025 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 263 607 zł | 109 | +5.6% | 11 990 zł | 76% | -78 925 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 250 625 zł | 112 | +5.1% | 47 036 zł | 73% | -82 955 zł | 0.382 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 239 251 zł | 116 | +5.6% | 72 387 zł | 72% | -89 458 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 232 564 zł | 109 | +7.7% | 109 247 zł | 72% | -82 901 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 215 524 zł | 124 | +9.3% | 148 167 zł | 70% | -92 135 zł | 0.426 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 220 478 zł | 112 | +7.2% | 142 897 zł | 72% | -86 771 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 244 230 zł | 104 | +3.5% | 67 089 zł | 73% | -84 064 zł | 0.475 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 204 838 zł | 121 | +11.5% | 187 578 zł | 69% | -90 949 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 255 330 zł | 100 | +3.0% | 42 021 zł | 75% | -77 846 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 199 865 zł | 133 | +13.8% | 192 869 zł | 68% | -96 334 zł | 0.496 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 209 645 zł | 116 | +7.7% | 166 684 zł | 69% | -93 161 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 209 547 zł | 109 | +9.3% | 182 559 zł | 70% | -85 837 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 225 168 zł | 100 | +5.1% | 137 898 zł | 72% | -81 679 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 214 610 zł | 104 | +5.6% | 161 402 zł | 70% | -87 784 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 193 183 zł | 124 | +11.0% | 219 501 zł | 68% | -94 942 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 198 126 zł | 112 | +8.8% | 214 243 zł | 69% | -89 590 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 202 806 zł | 100 | +6.7% | 209 607 zł | 70% | -84 511 zł | 0.606 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 187 697 zł | 116 | +9.3% | 236 860 zł | 68% | -95 897 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 192 651 zł | 104 | +7.2% | 231 590 zł | 68% | -90 533 zł | 0.640 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 395 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.