Buczek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 140 129 zł | 133 | +2.4% | 20 804 zł | 74% | -68 621 zł | 0.218 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 144 841 zł | 121 | +0.3% | 15 718 zł | 76% | -63 534 zł | 0.265 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 135 263 zł | 124 | -0.2% | 36 065 zł | 73% | -67 843 zł | 0.323 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 149 296 zł | 109 | -1.7% | 10 896 zł | 78% | -58 713 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 123 962 zł | 121 | +2.4% | 69 246 zł | 72% | -68 166 zł | 0.363 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 119 263 zł | 133 | +4.4% | 74 232 zł | 71% | -73 236 zł | 0.370 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 139 950 zł | 112 | -2.2% | 31 093 zł | 75% | -62 786 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 128 404 zł | 109 | +0.3% | 64 524 zł | 74% | -63 360 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 130 948 zł | 116 | -1.7% | 47 231 zł | 72% | -69 039 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 115 010 zł | 124 | +1.8% | 89 018 zł | 70% | -72 296 zł | 0.439 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 119 684 zł | 112 | -0.2% | 84 060 zł | 72% | -67 254 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 135 645 zł | 104 | -3.6% | 42 248 zł | 75% | -63 969 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 108 509 zł | 121 | +3.9% | 109 689 zł | 69% | -71 583 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 144 380 zł | 100 | -4.1% | 26 384 zł | 78% | -57 992 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 112 941 zł | 109 | +1.8% | 104 978 zł | 71% | -66 789 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 103 820 zł | 133 | +6.0% | 114 664 zł | 68% | -76 642 zł | 0.508 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 111 064 zł | 116 | +0.3% | 99 288 zł | 69% | -73 386 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 124 100 zł | 100 | -2.2% | 79 366 zł | 73% | -62 477 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 115 747 zł | 104 | -1.7% | 94 320 zł | 71% | -68 332 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 100 022 zł | 124 | +3.4% | 128 326 zł | 68% | -75 582 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 104 685 zł | 112 | +1.3% | 123 380 zł | 69% | -70 552 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 109 092 zł | 100 | -0.7% | 118 697 zł | 71% | -65 786 zł | 0.593 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 96 350 zł | 116 | +1.8% | 137 928 zł | 67% | -76 593 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 101 023 zł | 104 | -0.2% | 132 971 zł | 68% | -71 552 zł | 0.632 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 371 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 79% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.