Czerniewice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 150 585 zł | 133 | -3.4% | 18 153 zł | 62% | -76 010 zł | 0.210 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 154 543 zł | 121 | -5.3% | 13 914 zł | 63% | -71 770 zł | 0.261 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 146 177 zł | 124 | -5.8% | 38 510 zł | 62% | -74 307 zł | 0.317 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 158 260 zł | 109 | -7.2% | 9919 zł | 64% | -67 776 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 135 709 zł | 121 | -3.4% | 83 454 zł | 61% | -72 888 zł | 0.360 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 131 762 zł | 133 | -1.4% | 87 598 zł | 60% | -77 116 zł | 0.365 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 150 117 zł | 112 | -7.6% | 34 374 zł | 63% | -70 087 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 142 472 zł | 116 | -7.2% | 52 856 zł | 62% | -74 576 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 139 418 zł | 109 | -5.3% | 79 554 zł | 62% | -68 905 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 127 884 zł | 124 | -3.8% | 108 078 zł | 60% | -75 364 zł | 0.436 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 131 815 zł | 112 | -5.8% | 103 954 zł | 61% | -71 156 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 146 420 zł | 104 | -9.0% | 48 712 zł | 62% | -70 347 zł | 0.479 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 121 733 zł | 121 | -1.9% | 136 692 zł | 60% | -73 718 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 153 818 zł | 100 | -9.5% | 30 482 zł | 64% | -66 112 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 125 434 zł | 109 | -3.8% | 133 058 zł | 61% | -69 744 zł | 0.498 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 124 498 zł | 116 | -5.3% | 121 318 zł | 60% | -75 595 zł | 0.505 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 117 793 zł | 133 | +0.1% | 140 829 zł | 60% | -77 938 zł | 0.507 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 135 506 zł | 100 | -7.6% | 100 161 zł | 62% | -67 192 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 128 436 zł | 104 | -7.2% | 117 186 zł | 61% | -71 378 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 114 311 zł | 124 | -2.4% | 159 910 zł | 60% | -76 149 zł | 0.558 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 118 234 zł | 112 | -4.3% | 155 993 zł | 60% | -71 949 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 121 918 zł | 100 | -6.2% | 152 447 zł | 61% | -67 995 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 111 162 zł | 116 | -3.8% | 172 322 zł | 59% | -76 352 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 115 092 zł | 104 | -5.8% | 168 398 zł | 60% | -72 144 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 306 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -0.96 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.