Będków
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 111 017 zł | 133 | -2.4% | 19 229 zł | 80% | -46 433 zł | 0.229 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 115 469 zł | 121 | -4.4% | 14 406 zł | 82% | -41 610 zł | 0.270 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 107 168 zł | 124 | -4.8% | 29 645 zł | 80% | -46 130 zł | 0.330 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 119 670 zł | 109 | -6.3% | 9842 zł | 83% | -37 046 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 97 850 zł | 121 | -2.4% | 52 785 zł | 79% | -47 265 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 93 410 zł | 133 | -0.5% | 57 475 zł | 77% | -52 073 zł | 0.379 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 111 598 zł | 112 | -6.7% | 24 927 zł | 82% | -41 333 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 102 039 zł | 109 | -4.4% | 48 352 zł | 80% | -42 716 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 103 564 zł | 116 | -6.3% | 37 587 zł | 79% | -47 498 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 90 084 zł | 124 | -2.9% | 67 475 zł | 77% | -51 577 zł | 0.444 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 94 501 zł | 112 | -4.8% | 62 810 zł | 79% | -46 795 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 84 818 zł | 121 | -0.9% | 81 695 zł | 76% | -51 436 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 108 003 zł | 104 | -8.1% | 32 898 zł | 81% | -42 688 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 115 777 zł | 100 | -8.6% | 20 504 zł | 83% | -36 793 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 88 997 zł | 109 | -2.9% | 77 271 zł | 78% | -46 897 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 86 795 zł | 116 | -4.4% | 74 802 zł | 76% | -52 821 zł | 0.512 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 80 387 zł | 133 | +1.1% | 86 374 zł | 74% | -56 232 zł | 0.513 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 98 668 zł | 100 | -6.7% | 58 401 zł | 80% | -42 270 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 91 222 zł | 104 | -6.3% | 70 127 zł | 78% | -48 027 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 81 857 zł | 112 | -3.4% | 90 901 zł | 76% | -50 824 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 77 449 zł | 124 | -1.4% | 95 556 zł | 74% | -55 595 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 86 015 zł | 100 | -5.3% | 86 503 zł | 78% | -46 310 zł | 0.588 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 74 394 zł | 116 | -2.9% | 102 395 zł | 72% | -56 747 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 78 811 zł | 104 | -4.8% | 97 731 zł | 75% | -51 965 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 349 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.64 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.