Aleksandrów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 120 133 zł | 133 | -0.5% | 20 783 zł | 75% | -64 558 zł | 0.226 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 124 867 zł | 121 | -2.5% | 15 661 zł | 77% | -59 437 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 115 791 zł | 124 | -3.0% | 33 533 zł | 74% | -63 959 zł | 0.328 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 129 343 zł | 109 | -4.4% | 10 805 zł | 79% | -54 580 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 105 534 zł | 121 | -0.5% | 61 617 zł | 73% | -64 554 zł | 0.366 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 100 814 zł | 133 | +1.5% | 66 624 zł | 71% | -69 660 zł | 0.376 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 120 499 zł | 112 | -4.9% | 28 539 zł | 77% | -58 866 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 109 996 zł | 109 | -2.5% | 56 873 zł | 75% | -59 715 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 111 769 zł | 116 | -4.4% | 43 169 zł | 73% | -65 284 zł | 0.413 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 97 045 zł | 124 | -1.0% | 78 977 zł | 70% | -68 882 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 101 739 zł | 112 | -3.0% | 73 998 zł | 73% | -63 805 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 91 233 zł | 121 | +1.0% | 96 312 zł | 70% | -68 330 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 116 488 zł | 104 | -6.3% | 38 164 zł | 76% | -60 178 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 124 950 zł | 100 | -6.8% | 23 809 zł | 79% | -54 038 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 95 685 zł | 109 | -1.0% | 91 580 zł | 72% | -63 502 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 86 523 zł | 133 | +3.0% | 101 308 zł | 68% | -73 423 zł | 0.511 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 93 369 zł | 116 | -2.5% | 87 832 zł | 70% | -70 091 zł | 0.512 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 106 177 zł | 100 | -4.9% | 69 283 zł | 75% | -58 994 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 98 073 zł | 104 | -4.4% | 82 842 zł | 72% | -65 002 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 87 863 zł | 112 | -1.5% | 107 717 zł | 70% | -67 450 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 83 179 zł | 124 | +0.5% | 112 684 zł | 67% | -72 514 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 92 291 zł | 100 | -3.4% | 103 012 zł | 71% | -62 650 zł | 0.590 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 79 760 zł | 116 | -1.0% | 120 957 zł | 66% | -73 638 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 84 454 zł | 104 | -3.0% | 115 979 zł | 68% | -68 561 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 373 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.64 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.