Drzewica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 69 616 zł | 133 | -6.6% | 17 129 zł | 66% | -55 920 zł | 0.256 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 73 447 zł | 121 | -8.5% | 13 016 zł | 68% | -51 807 zł | 0.283 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 67 511 zł | 124 | -8.9% | 24 503 zł | 66% | -54 714 zł | 0.346 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 77 041 zł | 109 | -10.3% | 9145 zł | 70% | -47 936 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 61 491 zł | 121 | -6.6% | 43 649 zł | 65% | -54 190 zł | 0.379 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 71 326 zł | 112 | -10.8% | 20 511 zł | 69% | -50 618 zł | 0.400 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 57 669 zł | 133 | -4.7% | 47 649 zł | 63% | -58 291 zł | 0.400 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 65 076 zł | 109 | -8.5% | 39 890 zł | 67% | -50 330 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 65 216 zł | 116 | -10.3% | 30 911 zł | 66% | -55 222 zł | 0.426 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 55 919 zł | 124 | -7.1% | 55 714 zł | 63% | -56 996 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 59 725 zł | 112 | -8.9% | 51 733 zł | 65% | -52 913 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 52 644 zł | 121 | -5.2% | 67 485 zł | 62% | -55 949 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 74 904 zł | 100 | -12.5% | 16 760 zł | 70% | -46 765 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 69 038 zł | 104 | -12.1% | 26 911 zł | 67% | -51 118 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 56 223 zł | 109 | -7.1% | 63 733 zł | 64% | -52 098 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 63 294 zł | 100 | -10.8% | 47 992 zł | 67% | -49 071 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 53 838 zł | 116 | -8.5% | 61 590 zł | 62% | -57 444 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 48 830 zł | 133 | -3.3% | 71 477 zł | 61% | -60 042 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 650 zł | 104 | -10.3% | 57 600 zł | 64% | -53 352 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 51 141 zł | 112 | -7.5% | 74 902 zł | 62% | -54 606 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 47 343 zł | 124 | -5.7% | 78 876 zł | 61% | -58 682 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 54 704 zł | 100 | -9.4% | 71 168 zł | 64% | -50 773 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 45 421 zł | 116 | -7.1% | 84 353 zł | 60% | -59 085 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 49 226 zł | 104 | -8.9% | 80 372 zł | 62% | -55 001 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 296 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.42 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 95% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.