Białaczów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 113 410 zł | 133 | -3.4% | 18 992 zł | 96% | -18 025 zł | 0.228 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 117 860 zł | 121 | -5.3% | 14 178 zł | 97% | -13 219 zł | 0.270 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 109 475 zł | 124 | -5.8% | 27 673 zł | 95% | -18 538 zł | 0.329 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 122 060 zł | 109 | -7.2% | 9623 zł | 99% | -8671 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 100 002 zł | 121 | -3.4% | 46 872 zł | 93% | -21 254 zł | 0.367 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 95 564 zł | 133 | -1.4% | 51 562 zł | 87% | -26 045 zł | 0.378 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 113 903 zł | 112 | -7.6% | 22 926 zł | 97% | -13 757 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 104 189 zł | 109 | -5.3% | 42 437 zł | 96% | -16 721 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 105 820 zł | 116 | -7.2% | 34 390 zł | 94% | -20 373 zł | 0.413 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 92 161 zł | 124 | -3.8% | 59 696 zł | 87% | -26 296 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 96 576 zł | 112 | -5.8% | 55 030 zł | 92% | -21 530 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 86 796 zł | 121 | -1.9% | 71 371 zł | 86% | -27 181 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 110 258 zł | 104 | -9.0% | 29 700 zł | 96% | -15 581 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 118 081 zł | 100 | -9.5% | 18 488 zł | 99% | -9234 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 90 975 zł | 109 | -3.8% | 66 947 zł | 90% | -22 659 zł | 0.494 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 88 826 zł | 116 | -5.3% | 65 929 zł | 86% | -27 967 zł | 0.512 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 82 368 zł | 133 | +0.1% | 76 052 zł | 84% | -31 961 zł | 0.513 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 100 741 zł | 100 | -7.6% | 50 620 zł | 96% | -17 022 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 93 251 zł | 104 | -7.2% | 61 253 zł | 90% | -23 190 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 83 765 zł | 112 | -4.3% | 78 827 zł | 86% | -27 264 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 79 359 zł | 124 | -2.4% | 83 482 zł | 84% | -32 018 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 87 921 zł | 100 | -6.2% | 74 427 zł | 89% | -22 766 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 76 263 zł | 116 | -3.8% | 89 296 zł | 83% | -33 568 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 80 678 zł | 104 | -5.8% | 84 630 zł | 85% | -28 802 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.41 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 13% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.