Przestrzeń decyzji · gmina

Bełchatów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy13 296 mieszkańcówdochody własne 12 378 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.12% do 4.7%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-19.91% do 53.02%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	532 262 zł	133	+31.2%	24 417 zł	72%	-115 323 zł	0.159
●	Rozwój	Program	Podwyżka	537 456 zł	121	+28.6%	18 675 zł	74%	-109 580 zł	0.241
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	516 543 zł	124	+28.0%	91 423 zł	72%	-113 685 zł	0.284
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	478 904 zł	133	+33.7%	233 060 zł	71%	-118 196 zł	0.319
	Rozwój	Program	Bez zmian	484 084 zł	121	+31.2%	227 563 zł	71%	-112 472 zł	0.337
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	542 380 zł	109	+26.1%	13 214 zł	74%	-104 119 zł	0.352
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	521 704 zł	112	+25.5%	85 947 zł	73%	-107 980 zł	0.373
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	505 665 zł	116	+26.1%	134 083 zł	72%	-114 661 zł	0.375
	Bez zmian	Program	Bez zmian	488 994 zł	109	+28.6%	222 733 zł	72%	-107 029 zł	0.399
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	464 623 zł	124	+30.5%	297 332 zł	71%	-116 448 zł	0.411
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	469 770 zł	112	+28.0%	292 402 zł	71%	-110 761 zł	0.456
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	510 836 zł	104	+23.7%	128 596 zł	72%	-108 942 zł	0.467
	Rozwój	Program	Obniżka	444 385 zł	121	+33.1%	386 430 zł	71%	-114 613 zł	0.477
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	526 595 zł	100	+23.1%	80 748 zł	74%	-102 555 zł	0.480
●	Szeroki program	Program	Obniżka	439 216 zł	133	+35.7%	391 379 zł	69%	-120 324 zł	0.482
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	454 600 zł	116	+28.6%	337 063 zł	71%	-117 346 zł	0.488
	Bez zmian	Program	Obniżka	449 285 zł	109	+30.5%	381 745 zł	71%	-109 184 zł	0.508
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	474 647 zł	100	+25.5%	287 737 zł	72%	-105 354 zł	0.529
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	459 757 zł	104	+26.1%	332 124 zł	71%	-111 645 zł	0.545
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	426 009 zł	124	+32.4%	452 333 zł	68%	-118 494 zł	0.551
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	431 145 zł	112	+29.9%	447 413 zł	71%	-112 820 zł	0.573
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	416 625 zł	116	+30.5%	489 707 zł	68%	-119 334 zł	0.615
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	436 013 zł	100	+27.4%	442 757 zł	71%	-107 427 zł	0.621
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	421 772 zł	104	+28.0%	484 778 zł	70%	-113 647 zł	0.650

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 411 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.01 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.