Brzeziny
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 84 476 zł | 133 | +16.7% | 18 433 zł | 68% | -61 449 zł | 0.245 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 88 576 zł | 121 | +14.4% | 13 997 zł | 70% | -57 012 zł | 0.278 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 81 780 zł | 124 | +13.9% | 27 408 zł | 68% | -60 285 zł | 0.339 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 92 431 zł | 109 | +12.2% | 9811 zł | 73% | -52 826 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 74 469 zł | 121 | +16.7% | 49 809 zł | 67% | -59 996 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 70 379 zł | 133 | +19.0% | 54 103 zł | 65% | -64 420 zł | 0.392 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 85 859 zł | 112 | +11.6% | 23 086 zł | 70% | -55 872 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 78 315 zł | 109 | +14.4% | 45 763 zł | 69% | -55 822 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 79 037 zł | 116 | +12.2% | 34 837 zł | 67% | -60 945 zł | 0.420 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 68 099 zł | 124 | +16.1% | 63 644 zł | 64% | -63 150 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 72 169 zł | 112 | +13.9% | 59 372 zł | 67% | -58 748 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 83 123 zł | 104 | +10.0% | 30 546 zł | 69% | -56 522 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 64 033 zł | 121 | +18.4% | 77 502 zł | 64% | -62 199 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 89 695 zł | 100 | +9.4% | 19 052 zł | 73% | -51 708 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 67 873 zł | 109 | +16.1% | 73 463 zł | 66% | -58 034 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 65 607 zł | 116 | +14.4% | 70 493 zł | 64% | -63 738 zł | 0.516 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 75 996 zł | 100 | +11.6% | 55 348 zł | 69% | -54 596 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 59 950 zł | 133 | +20.8% | 81 789 zł | 62% | -66 614 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 69 684 zł | 104 | +12.2% | 66 213 zł | 66% | -59 327 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 62 043 zł | 112 | +15.6% | 86 289 zł | 64% | -60 872 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 57 981 zł | 124 | +17.9% | 90 553 zł | 62% | -65 265 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 65 863 zł | 100 | +13.3% | 82 272 zł | 66% | -56 729 zł | 0.583 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 55 675 zł | 116 | +16.1% | 96 940 zł | 61% | -65 801 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 59 745 zł | 104 | +13.9% | 92 668 zł | 64% | -61 399 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 318 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.81 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.