Przestrzeń decyzji · gmina

Aleksandrów Łódzki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy35 403 mieszkańcówdochody własne 6357 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.54% do 3.8%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-5.89% do 22.58%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	49 532 zł	133	+22.9%	16 421 zł	75%	-37 453 zł	0.278
●	Rozwój	Program	Podwyżka	53 293 zł	121	+20.5%	12 379 zł	78%	-33 410 zł	0.294
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	48 127 zł	124	+19.9%	20 448 zł	76%	-36 628 zł	0.358
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	56 818 zł	109	+18.2%	8578 zł	79%	-29 610 zł	0.369
	Rozwój	Program	Bez zmian	43 244 zł	121	+22.9%	32 082 zł	74%	-37 073 zł	0.388
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	51 871 zł	112	+17.6%	16 449 zł	78%	-32 605 zł	0.405
	Bez zmian	Program	Bez zmian	46 762 zł	109	+20.5%	28 401 zł	77%	-33 282 zł	0.412
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	39 490 zł	133	+25.3%	36 003 zł	69%	-41 106 zł	0.416
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	46 301 zł	116	+18.2%	24 450 zł	74%	-37 297 zł	0.435
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	38 388 zł	124	+22.3%	40 447 zł	69%	-40 157 zł	0.463
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	42 125 zł	112	+19.9%	36 545 zł	74%	-36 143 zł	0.468
	Bez zmian	Program	Obniżka	39 331 zł	109	+22.3%	43 833 zł	73%	-35 991 zł	0.488
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	55 380 zł	100	+15.3%	12 691 zł	80%	-28 823 zł	0.489
	Rozwój	Program	Obniżka	35 819 zł	121	+24.7%	47 508 zł	68%	-39 774 zł	0.491
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	50 051 zł	104	+15.9%	20 443 zł	77%	-33 266 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	45 626 zł	100	+17.6%	32 883 zł	77%	-32 371 zł	0.516
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	36 745 zł	116	+20.5%	44 127 zł	68%	-40 746 zł	0.524
●	Szeroki program	Program	Obniżka	32 071 zł	133	+27.2%	51 422 zł	65%	-43 800 zł	0.537
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	40 488 zł	104	+18.2%	40 218 zł	73%	-36 725 zł	0.546
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	34 924 zł	112	+21.7%	51 524 zł	69%	-38 753 zł	0.549
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	31 193 zł	124	+24.1%	55 420 zł	65%	-42 760 zł	0.566
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	38 420 zł	100	+19.3%	47 868 zł	73%	-34 988 zł	0.571
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	29 685 zł	116	+22.3%	58 834 zł	64%	-43 290 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	33 422 zł	104	+19.9%	54 932 zł	68%	-39 276 zł	0.615

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 289 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.45 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 74% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.