Andrespol
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 80 189 zł | 133 | +16.7% | 16 877 zł | 82% | -30 094 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 84 152 zł | 121 | +14.5% | 12 636 zł | 85% | -25 853 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 77 717 zł | 124 | +13.9% | 23 439 zł | 82% | -29 649 zł | 0.340 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 87 873 zł | 109 | +12.2% | 8642 zł | 86% | -21 859 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 70 826 zł | 121 | +16.7% | 39 448 zł | 81% | -30 828 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 66 872 zł | 133 | +19.1% | 43 599 zł | 79% | -35 058 zł | 0.394 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 81 661 zł | 112 | +11.7% | 19 279 zł | 85% | -25 430 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 74 539 zł | 109 | +14.5% | 35 542 zł | 83% | -26 845 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 75 170 zł | 116 | +12.2% | 28 862 zł | 82% | -30 629 zł | 0.421 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 64 797 zł | 124 | +16.2% | 50 065 zł | 79% | -34 449 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 68 732 zł | 112 | +13.9% | 45 935 zł | 81% | -30 240 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 79 120 zł | 104 | +10.0% | 24 715 zł | 84% | -26 401 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 85 364 zł | 100 | +9.5% | 15 384 zł | 86% | -21 456 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 60 974 zł | 121 | +18.5% | 59 779 zł | 79% | -34 498 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 64 681 zł | 109 | +16.2% | 55 881 zł | 80% | -30 522 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 62 488 zł | 116 | +14.5% | 55 044 zł | 79% | -35 325 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 72 426 zł | 100 | +11.7% | 42 050 zł | 83% | -26 277 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 57 027 zł | 133 | +20.8% | 63 923 zł | 76% | -38 720 zł | 0.524 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 66 429 zł | 104 | +12.2% | 50 906 zł | 80% | -31 108 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 59 174 zł | 112 | +15.6% | 65 686 zł | 79% | -33 788 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 55 246 zł | 124 | +17.9% | 69 808 zł | 76% | -37 989 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 62 862 zł | 100 | +13.3% | 61 807 zł | 80% | -29 833 zł | 0.582 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 53 114 zł | 116 | +16.2% | 74 441 zł | 75% | -38 788 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 57 049 zł | 104 | +13.9% | 70 311 zł | 78% | -34 579 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 306 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.29 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.