Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Olsztyn

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy166 392 mieszkańcówdochody własne 10 612 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.85% do -0.06%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-9.69% do 20.26%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	46 848 zł	132	+0.4%	29 847 zł	62%	-78 209 zł	0.303
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	43 605 zł	137	+0.4%	32 256 zł	60%	-80 618 zł	0.328
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	50 437 zł	119	-1.6%	24 916 zł	63%	-73 278 zł	0.331
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	39 936 zł	150	+2.4%	37 277 zł	58%	-85 639 zł	0.350
●	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	47 142 zł	123	-1.8%	27 446 zł	63%	-75 762 zł	0.351
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	54 244 zł	110	-2.6%	21 807 zł	64%	-70 169 zł	0.352
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	53 899 zł	105	-3.8%	20 181 zł	65%	-68 508 zł	0.397
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	53 083 zł	108	-4.3%	20 927 zł	64%	-69 255 zł	0.404
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	33 277 zł	127	-0.4%	54 871 zł	56%	-82 001 zł	0.454
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	36 986 zł	114	-2.4%	52 392 zł	59%	-77 037 zł	0.469
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	40 645 zł	105	-3.4%	46 996 zł	60%	-73 993 zł	0.478
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	30 175 zł	132	-0.4%	59 601 zł	56%	-84 353 zł	0.479
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	33 831 zł	118	-2.6%	57 172 zł	57%	-79 464 zł	0.492
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	26 387 zł	145	+1.6%	62 167 zł	55%	-89 407 zł	0.498
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	40 567 zł	100	-4.6%	50 046 zł	61%	-72 233 zł	0.515
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	39 749 zł	103	-5.0%	50 810 zł	60%	-72 984 zł	0.523
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	25 817 zł	123	-0.9%	71 420 zł	55%	-84 445 zł	0.540
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	29 602 zł	110	-2.9%	68 789 zł	56%	-79 450 zł	0.551
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	33 191 zł	101	-3.9%	63 539 zł	57%	-76 429 zł	0.557
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	22 786 zł	128	-0.9%	76 003 zł	54%	-86 771 zł	0.564
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	26 517 zł	114	-3.1%	73 423 zł	55%	-81 851 zł	0.574
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	18 922 zł	141	+1.1%	78 722 zł	53%	-91 857 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 334 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.13 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 99% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.