HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Olsztyn

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy166 392 mieszkańcówdochody własne 10 612 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.85% do -0.06%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-9.69% do 20.26%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Likwidacja-420-0.50-1.400-30
Ograniczenie-210-0.25-0.700-15
Bez zmian00000
Rozwój+240+0.22+0.50+0.15+14
Szeroki program+480+0.42+1.00+0.30+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Ograniczenie-300-0.30-0.800-22
Bez zmian00000
Doinwestowanie+340+0.20+0.600+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Rezygnacja-90-0.050-0.90-4
Bez zmian00000
Aktywne+130+0.08+0.15+1.60+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (13)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
OświataZdrowieŚrodkiBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programBez zmianAktywne46 848 zł132+0.4%29 847 zł62%-78 209 zł0.303
●RozwójDoinwestowanieAktywne43 605 zł137+0.4%32 256 zł60%-80 618 zł0.328
●RozwójBez zmianAktywne50 437 zł119-1.6%24 916 zł63%-73 278 zł0.331
●Szeroki programDoinwestowanieAktywne39 936 zł150+2.4%37 277 zł58%-85 639 zł0.350
●Bez zmianDoinwestowanieAktywne47 142 zł123-1.8%27 446 zł63%-75 762 zł0.351
●Szeroki programOgraniczenieAktywne54 244 zł110-2.6%21 807 zł64%-70 169 zł0.352
Bez zmianBez zmianAktywne53 899 zł105-3.8%20 181 zł65%-68 508 zł0.397
OgraniczenieDoinwestowanieAktywne53 083 zł108-4.3%20 927 zł64%-69 255 zł0.404
●RozwójOgraniczenieAktywne57 733 zł97-4.6%16 989 zł67%-65 352 zł0.426
Szeroki programBez zmianBez zmian33 277 zł127-0.4%54 871 zł56%-82 001 zł0.454
RozwójBez zmianBez zmian36 986 zł114-2.4%52 392 zł59%-77 037 zł0.469
Szeroki programOgraniczenieBez zmian40 645 zł105-3.4%46 996 zł60%-73 993 zł0.478
RozwójDoinwestowanieBez zmian30 175 zł132-0.4%59 601 zł56%-84 353 zł0.479
●OgraniczenieBez zmianAktywne59 732 zł90-6.2%13 785 zł69%-62 124 zł0.487
●LikwidacjaDoinwestowanieAktywne58 900 zł93-6.6%14 549 zł68%-62 889 zł0.492
Bez zmianDoinwestowanieBez zmian33 831 zł118-2.6%57 172 zł57%-79 464 zł0.492
Szeroki programDoinwestowanieBez zmian26 387 zł145+1.6%62 167 zł55%-89 407 zł0.498
Bez zmianBez zmianBez zmian40 567 zł100-4.6%50 046 zł61%-72 233 zł0.515
●Bez zmianOgraniczenieAktywne61 100 zł83-6.6%12 349 zł69%-60 689 zł0.522
OgraniczenieDoinwestowanieBez zmian39 749 zł103-5.0%50 810 zł60%-72 984 zł0.523
RozwójOgraniczenieBez zmian44 255 zł92-5.3%44 627 zł63%-69 141 zł0.531
Szeroki programBez zmianRezygnacja25 817 zł123-0.9%71 420 zł55%-84 445 zł0.540
RozwójBez zmianRezygnacja29 602 zł110-2.9%68 789 zł56%-79 450 zł0.551
Szeroki programOgraniczenieRezygnacja33 191 zł101-3.9%63 539 zł57%-76 429 zł0.557
RozwójDoinwestowanieRezygnacja22 786 zł128-0.9%76 003 zł54%-86 771 zł0.564
Bez zmianDoinwestowanieRezygnacja26 517 zł114-3.1%73 423 zł55%-81 851 zł0.574
OgraniczenieBez zmianBez zmian46 377 zł85-6.9%43 805 zł64%-65 875 zł0.580
Szeroki programDoinwestowanieRezygnacja18 922 zł141+1.1%78 722 zł53%-91 857 zł0.582
LikwidacjaDoinwestowanieBez zmian45 542 zł88-7.4%44 586 zł63%-66 644 zł0.586
Bez zmianBez zmianRezygnacja33 258 zł96-5.0%66 292 zł58%-74 614 zł0.591
●LikwidacjaBez zmianAktywne65 444 zł75-8.5%7527 zł71%-55 877 zł0.594
OgraniczenieDoinwestowanieRezygnacja32 440 zł99-5.5%67 055 zł57%-75 364 zł0.598
RozwójOgraniczenieRezygnacja36 878 zł88-5.8%61 017 zł59%-71 546 zł0.602
Bez zmianOgraniczenieBez zmian47 742 zł78-7.4%42 386 zł64%-64 444 zł0.609
●OgraniczenieOgraniczenieAktywne66 797 zł68-9.0%6108 zł72%-54 459 zł0.632
OgraniczenieBez zmianRezygnacja39 073 zł81-7.4%60 044 zł61%-68 250 zł0.645
LikwidacjaDoinwestowanieRezygnacja38 239 zł84-7.9%60 825 zł61%-69 018 zł0.652
LikwidacjaBez zmianBez zmian52 067 zł70-9.2%37 696 zł67%-59 654 zł0.666
Bez zmianOgraniczenieRezygnacja40 439 zł74-7.9%58 625 zł62%-66 818 zł0.671
OgraniczenieOgraniczenieBez zmian53 417 zł63-9.7%36 295 zł67%-58 240 zł0.699
LikwidacjaBez zmianRezygnacja44 769 zł66-9.7%53 929 zł64%-62 023 zł0.722
●LikwidacjaOgraniczenieAktywne72 378 zł53-11.2%0 zł76%-48 362 zł0.750
OgraniczenieOgraniczenieRezygnacja46 119 zł59-10.2%52 527 zł65%-60 608 zł0.752
LikwidacjaOgraniczenieBez zmian58 977 zł48-12.0%30 565 zł71%-52 168 zł0.802
LikwidacjaOgraniczenieRezygnacja51 684 zł44-12.4%46 804 zł69%-54 529 zł0.847

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 334 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.13 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 99% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.