Gietrzwałd
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 238 899 zł | 133 | +13.3% | 20 546 zł | 70% | -83 091 zł | 0.188 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 243 412 zł | 121 | +11.1% | 15 672 zł | 72% | -78 218 zł | 0.252 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 231 582 zł | 124 | +10.5% | 49 534 zł | 70% | -81 658 zł | 0.304 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 210 928 zł | 133 | +15.5% | 115 487 zł | 68% | -85 718 zł | 0.346 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 215 430 zł | 121 | +13.3% | 110 725 zł | 69% | -80 859 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 247 672 zł | 109 | +8.9% | 11 060 zł | 72% | -73 606 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 236 071 zł | 112 | +8.3% | 44 787 zł | 72% | -76 812 zł | 0.382 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 225 932 zł | 116 | +8.9% | 69 076 zł | 70% | -82 356 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 219 678 zł | 109 | +11.1% | 106 223 zł | 71% | -76 260 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 204 396 zł | 124 | +12.7% | 143 698 zł | 68% | -84 185 zł | 0.426 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 208 873 zł | 112 | +10.5% | 138 964 zł | 69% | -79 354 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 230 430 zł | 104 | +6.7% | 64 319 zł | 71% | -77 499 zł | 0.474 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 194 666 zł | 121 | +15.0% | 182 778 zł | 68% | -82 811 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 240 306 zł | 100 | +6.2% | 40 298 zł | 72% | -72 226 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 190 173 zł | 133 | +17.3% | 187 530 zł | 67% | -87 660 zł | 0.497 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 199 216 zł | 116 | +11.1% | 161 745 zł | 68% | -84 816 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 198 905 zł | 109 | +12.7% | 178 518 zł | 68% | -78 223 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 213 097 zł | 100 | +8.3% | 134 536 zł | 70% | -74 782 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 203 701 zł | 104 | +8.9% | 157 000 zł | 68% | -79 974 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 184 226 zł | 124 | +14.4% | 213 848 zł | 67% | -86 055 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 188 694 zł | 112 | +12.2% | 209 272 zł | 68% | -81 234 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 192 909 zł | 100 | +10.0% | 205 240 zł | 68% | -76 672 zł | 0.606 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 179 395 zł | 116 | +12.7% | 230 773 zł | 65% | -86 636 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 183 872 zł | 104 | +10.5% | 226 190 zł | 67% | -81 804 zł | 0.640 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 354 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.