HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Gietrzwałd

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy7020 mieszkańcówdochody własne 9248 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.11% do 1.75%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-16.74% do 43.54%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka238 899 zł133+13.3%20 546 zł70%-83 091 zł0.188
●RozwójProgramPodwyżka243 412 zł121+11.1%15 672 zł72%-78 218 zł0.252
Szeroki programBez zmianPodwyżka231 582 zł124+10.5%49 534 zł70%-81 658 zł0.304
●Szeroki programProgramBez zmian210 928 zł133+15.5%115 487 zł68%-85 718 zł0.346
RozwójProgramBez zmian215 430 zł121+13.3%110 725 zł69%-80 859 zł0.351
●Bez zmianProgramPodwyżka247 672 zł109+8.9%11 060 zł72%-73 606 zł0.355
RozwójBez zmianPodwyżka236 071 zł112+8.3%44 787 zł72%-76 812 zł0.382
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka225 932 zł116+8.9%69 076 zł70%-82 356 zł0.391
Bez zmianProgramBez zmian219 678 zł109+11.1%106 223 zł71%-76 260 zł0.403
Szeroki programBez zmianBez zmian204 396 zł124+12.7%143 698 zł68%-84 185 zł0.426
RozwójBez zmianBez zmian208 873 zł112+10.5%138 964 zł69%-79 354 zł0.460
RozwójWstrzymaniePodwyżka230 430 zł104+6.7%64 319 zł71%-77 499 zł0.474
RozwójProgramObniżka194 666 zł121+15.0%182 778 zł68%-82 811 zł0.481
●OgraniczenieProgramPodwyżka252 176 zł96+6.5%6127 zł73%-68 673 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka240 306 zł100+6.2%40 298 zł72%-72 226 zł0.483
OgraniczenieProgramBez zmian224 168 zł96+8.7%101 643 zł72%-71 345 zł0.493
●Szeroki programProgramObniżka190 173 zł133+17.3%187 530 zł67%-87 660 zł0.497
Szeroki programWstrzymanieBez zmian199 216 zł116+11.1%161 745 zł68%-84 816 zł0.499
Bez zmianProgramObniżka198 905 zł109+12.7%178 518 zł68%-78 223 zł0.502
Bez zmianBez zmianBez zmian213 097 zł100+8.3%134 536 zł70%-74 782 zł0.525
RozwójWstrzymanieBez zmian203 701 zł104+8.9%157 000 zł68%-79 974 zł0.546
Szeroki programBez zmianObniżka184 226 zł124+14.4%213 848 zł67%-86 055 zł0.555
OgraniczenieProgramObniżka203 384 zł96+10.3%174 262 zł70%-73 321 zł0.561
RozwójBez zmianObniżka188 694 zł112+12.2%209 272 zł68%-81 234 zł0.565
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka234 674 zł92+4.6%59 821 zł72%-72 903 zł0.575
OgraniczenieBez zmianPodwyżka244 783 zł87+3.9%35 517 zł73%-67 325 zł0.604
Głębokie cięcieProgramBez zmian228 553 zł83+6.2%97 473 zł72%-66 553 zł0.606
Bez zmianBez zmianObniżka192 909 zł100+10.0%205 240 zł68%-76 672 zł0.606
Szeroki programWstrzymanieObniżka179 395 zł116+12.7%230 773 zł65%-86 636 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka256 575 zł83+4.1%1396 zł76%-63 864 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian207 934 zł92+6.7%152 572 zł70%-75 392 zł0.618
OgraniczenieBez zmianBez zmian217 559 zł87+6.0%130 295 zł72%-69 898 zł0.620
RozwójWstrzymanieObniżka183 872 zł104+10.5%226 190 zł67%-81 804 zł0.640
Głębokie cięcieProgramObniżka207 759 zł83+7.8%170 101 zł72%-68 541 zł0.648
OgraniczenieBez zmianObniżka197 361 zł87+7.6%201 010 zł70%-71 802 zł0.677
Bez zmianWstrzymanieObniżka188 096 zł92+8.3%222 151 zł68%-77 232 zł0.690
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka239 162 zł79+2.4%55 027 zł73%-67 988 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian212 407 zł79+4.4%148 321 zł72%-70 494 zł0.715
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian221 917 zł74+3.6%126 150 zł72%-65 136 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka249 155 zł74+1.6%31 217 zł76%-62 546 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka192 558 zł79+6.0%217 910 zł69%-72 348 zł0.767
Głębokie cięcieBez zmianObniżka201 709 zł74+5.2%196 874 zł72%-67 052 zł0.769
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka243 545 zł66+0.0%50 735 zł75%-63 196 zł0.822
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian216 776 zł66+2.1%144 166 zł72%-65 720 zł0.826
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka196 916 zł66+3.6%213 764 zł71%-67 587 zł0.862

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 354 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.03 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.