HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dywity

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy13 952 mieszkańcówdochody własne 7968 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.3% do 5.16%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-8% do 25.14%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka73 975 zł133+33.1%18 315 zł74%-50 923 zł0.253
●RozwójProgramPodwyżka78 097 zł121+30.6%13 830 zł77%-46 437 zł0.282
Szeroki programBez zmianPodwyżka71 589 zł124+29.9%25 291 zł74%-50 075 zł0.344
●Bez zmianProgramPodwyżka81 974 zł109+28.1%9596 zł79%-42 204 zł0.365
RozwójProgramBez zmian64 773 zł121+33.1%42 846 zł73%-50 469 zł0.378
●Szeroki programProgramBez zmian60 660 zł133+35.7%47 160 zł69%-54 943 zł0.398
RozwójBez zmianPodwyżka75 689 zł112+27.4%20 860 zł77%-45 613 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian68 641 zł109+30.6%38 782 zł75%-46 247 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka69 031 zł116+28.1%31 239 zł73%-50 931 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian58 671 zł124+32.5%54 432 zł69%-53 957 zł0.454
RozwójBez zmianBez zmian62 763 zł112+29.9%50 142 zł73%-49 507 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka86 016 zł96+25.3%5119 zł80%-37 727 zł0.484
Bez zmianBez zmianPodwyżka79 546 zł100+25.0%16 680 zł78%-41 403 zł0.487
RozwójWstrzymaniePodwyżka73 138 zł104+25.6%26 800 zł77%-46 460 zł0.488
RozwójProgramObniżka54 924 zł121+35.1%65 308 zł68%-53 443 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian72 672 zł96+27.8%34 517 zł78%-41 785 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka58 786 zł109+32.5%61 251 zł72%-49 230 zł0.491
Szeroki programWstrzymanieBez zmian56 352 zł116+30.6%59 940 zł68%-54 723 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian66 610 zł100+27.4%46 100 zł75%-45 308 zł0.518
●Szeroki programProgramObniżka50 818 zł133+37.7%69 615 zł66%-57 908 zł0.526
OgraniczenieProgramObniżka62 808 zł96+29.7%56 995 zł74%-44 779 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian60 451 zł104+28.1%55 642 zł72%-50 264 zł0.546
RozwójBez zmianObniżka53 208 zł112+31.8%71 962 zł68%-52 379 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka49 123 zł124+34.4%76 245 zł66%-56 820 zł0.562
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka77 002 zł92+23.2%22 698 zł78%-42 241 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka57 049 zł100+29.3%67 928 zł72%-48 189 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian76 617 zł83+25.0%30 527 zł79%-37 428 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka83 564 zł87+22.3%12 414 zł80%-36 953 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian70 617 zł87+24.7%41 863 zł78%-40 873 zł0.606
Bez zmianWstrzymanieBez zmian64 305 zł92+25.6%51 594 zł74%-46 057 zł0.607
Szeroki programWstrzymanieObniżka46 982 zł116+32.5%81 371 zł65%-57 521 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka89 972 zł83+22.5%805 zł82%-33 356 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka66 745 zł83+26.8%53 147 zł78%-40 432 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka51 074 zł104+29.9%77 081 zł67%-53 071 zł0.622
OgraniczenieBez zmianObniżka61 048 zł87+26.6%63 812 zł74%-43 765 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka54 922 zł92+27.4%73 040 zł71%-48 873 zł0.660
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka81 028 zł79+20.5%18 462 zł79%-37 780 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian68 320 zł79+22.9%47 347 zł78%-41 611 zł0.697
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian74 538 zł74+22.0%38 073 zł79%-36 542 zł0.715
OgraniczenieWstrzymanieObniżka58 928 zł79+24.7%68 883 zł74%-44 438 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianObniżka64 962 zł74+23.8%60 050 zł78%-39 444 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka87 496 zł74+19.6%8410 zł82%-32 608 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian72 250 zł66+20.2%43 518 zł79%-37 269 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka84 969 zł66+17.8%14 368 zł81%-33 424 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka62 850 zł66+22.0%65 113 zł77%-40 106 zł0.822

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.87 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 77% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.