Dobre Miasto
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 63 119 zł | 133 | -3.9% | 17 304 zł | 71% | -47 928 zł | 0.262 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 67 061 zł | 121 | -5.8% | 13 072 zł | 74% | -43 696 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 61 096 zł | 124 | -6.3% | 23 378 zł | 71% | -47 044 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 70 764 zł | 109 | -7.7% | 9086 zł | 77% | -39 709 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 55 227 zł | 121 | -3.9% | 39 156 zł | 69% | -47 164 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 65 021 zł | 112 | -8.1% | 19 203 zł | 74% | -42 832 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 294 zł | 133 | -1.9% | 43 281 zł | 67% | -51 384 zł | 0.404 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 58 920 zł | 109 | -5.8% | 35 274 zł | 72% | -43 189 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 58 801 zł | 116 | -7.7% | 28 771 zł | 71% | -47 792 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 627 zł | 124 | -4.4% | 49 746 zł | 67% | -50 379 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 53 542 zł | 112 | -6.3% | 45 640 zł | 69% | -46 178 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 477 zł | 121 | -2.4% | 59 326 zł | 66% | -49 723 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 68 707 zł | 100 | -10.0% | 15 330 zł | 76% | -38 864 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 163 zł | 109 | -4.4% | 55 452 zł | 69% | -45 757 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 733 zł | 104 | -9.5% | 24 647 zł | 74% | -43 570 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 57 218 zł | 100 | -8.1% | 41 778 zł | 72% | -42 222 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 546 zł | 116 | -5.8% | 54 736 zł | 66% | -51 046 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 42 551 zł | 133 | -0.4% | 63 443 zł | 63% | -53 934 zł | 0.528 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 468 zł | 104 | -7.7% | 50 622 zł | 69% | -46 837 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 45 055 zł | 112 | -4.8% | 65 235 zł | 66% | -48 647 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 41 147 zł | 124 | -2.9% | 69 332 zł | 63% | -52 839 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 724 zł | 100 | -6.7% | 61 380 zł | 69% | -44 700 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 39 226 zł | 116 | -4.4% | 73 979 zł | 63% | -53 447 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 43 141 zł | 104 | -6.3% | 69 873 zł | 65% | -49 247 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 305 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.88 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 85% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.