Biskupiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 52 938 zł | 133 | -4.2% | 17 617 zł | 77% | -41 282 zł | 0.270 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 56 993 zł | 121 | -6.1% | 13 226 zł | 78% | -36 891 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 51 094 zł | 124 | -6.6% | 22 397 zł | 76% | -40 769 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 60 806 zł | 109 | -8.0% | 9083 zł | 81% | -32 749 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 45 594 zł | 121 | -4.2% | 34 546 zł | 75% | -41 502 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 55 131 zł | 112 | -8.4% | 18 056 zł | 78% | -36 398 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 41 549 zł | 133 | -2.3% | 38 789 zł | 71% | -45 880 zł | 0.409 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 49 397 zł | 109 | -6.1% | 30 549 zł | 77% | -37 372 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 48 850 zł | 116 | -8.0% | 26 861 zł | 76% | -41 818 zł | 0.434 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 40 052 zł | 124 | -4.7% | 43 637 zł | 71% | -45 208 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 44 078 zł | 112 | -6.6% | 39 414 zł | 75% | -40 851 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 40 967 zł | 109 | -4.7% | 47 001 zł | 73% | -40 782 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 37 172 zł | 121 | -2.8% | 50 990 zł | 69% | -44 902 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 58 926 zł | 100 | -10.3% | 13 963 zł | 81% | -32 276 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 52 894 zł | 104 | -9.8% | 22 511 zł | 77% | -37 437 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 47 863 zł | 100 | -8.4% | 35 437 zł | 77% | -36 741 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 38 018 zł | 116 | -6.1% | 47 732 zł | 69% | -46 154 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 33 135 zł | 133 | -0.8% | 55 225 zł | 66% | -49 270 zł | 0.531 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 052 zł | 104 | -8.0% | 43 500 zł | 73% | -41 787 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 35 913 zł | 112 | -5.2% | 55 378 zł | 69% | -44 134 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 31 894 zł | 124 | -3.2% | 59 592 zł | 66% | -48 482 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 39 690 zł | 100 | -7.1% | 51 409 zł | 73% | -40 034 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 30 016 zł | 116 | -4.7% | 63 400 zł | 64% | -49 352 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 34 042 zł | 104 | -6.6% | 59 177 zł | 69% | -44 995 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 315 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.79 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.