Janowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 65 289 zł | 133 | -6.1% | 19 541 zł | 67% | -64 640 zł | 0.258 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 69 668 zł | 121 | -7.9% | 14 776 zł | 69% | -59 875 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 62 800 zł | 124 | -8.4% | 26 822 zł | 67% | -63 792 zł | 0.348 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 73 797 zł | 109 | -9.8% | 10 267 zł | 73% | -55 367 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 56 126 zł | 121 | -6.1% | 44 675 zł | 66% | -63 790 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 759 zł | 133 | -4.2% | 49 277 zł | 63% | -68 540 zł | 0.399 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 67 157 zł | 112 | -10.2% | 22 115 zł | 69% | -59 051 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 60 243 zł | 109 | -7.9% | 40 328 zł | 68% | -59 297 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 022 zł | 116 | -9.8% | 33 133 zł | 66% | -64 827 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 680 zł | 124 | -6.5% | 56 845 zł | 63% | -67 550 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 54 025 zł | 112 | -8.4% | 52 267 zł | 65% | -62 825 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 116 zł | 121 | -4.6% | 67 761 zł | 63% | -66 678 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 225 zł | 109 | -6.5% | 63 423 zł | 64% | -62 197 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 71 266 zł | 100 | -12.0% | 17 665 zł | 73% | -54 566 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 64 388 zł | 104 | -11.6% | 28 414 zł | 69% | -60 074 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 58 121 zł | 100 | -10.2% | 47 943 zł | 68% | -58 355 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 150 zł | 116 | -7.9% | 62 708 zł | 63% | -68 491 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 759 zł | 133 | -2.7% | 72 353 zł | 60% | -71 417 zł | 0.524 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 505 zł | 104 | -9.8% | 58 120 zł | 64% | -63 754 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 319 zł | 112 | -7.0% | 74 689 zł | 63% | -65 609 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 39 983 zł | 124 | -5.1% | 79 257 zł | 59% | -70 324 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 406 zł | 100 | -8.9% | 70 375 zł | 64% | -61 151 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 37 638 zł | 116 | -6.5% | 84 724 zł | 59% | -71 195 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 41 983 zł | 104 | -8.4% | 80 146 zł | 61% | -66 470 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 342 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.64 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.