Bisztynek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 290 108 zł | 133 | -11.8% | 25 507 zł | 74% | -110 596 zł | 0.185 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 295 629 zł | 121 | -13.6% | 19 320 zł | 75% | -104 409 zł | 0.251 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 280 259 zł | 124 | -14.0% | 58 245 zł | 74% | -109 856 zł | 0.303 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 254 245 zł | 133 | -10.0% | 132 191 zł | 72% | -115 586 zł | 0.342 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 259 746 zł | 121 | -11.8% | 126 350 zł | 74% | -109 425 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 300 875 zł | 109 | -15.3% | 13 419 zł | 78% | -98 508 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 285 747 zł | 112 | -15.7% | 52 418 zł | 75% | -103 704 zł | 0.382 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 272 603 zł | 116 | -15.3% | 80 755 zł | 74% | -111 682 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 264 973 zł | 109 | -13.6% | 120 791 zł | 74% | -103 549 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 245 419 zł | 124 | -12.2% | 163 967 zł | 71% | -114 656 zł | 0.424 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 250 888 zł | 112 | -14.0% | 158 162 zł | 73% | -108 529 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 278 106 zł | 104 | -17.0% | 74 909 zł | 75% | -105 510 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 233 139 zł | 121 | -10.4% | 207 289 zł | 71% | -113 127 zł | 0.478 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 290 962 zł | 100 | -17.4% | 46 869 zł | 77% | -97 837 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 227 652 zł | 133 | -8.6% | 213 114 zł | 70% | -119 270 zł | 0.492 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 238 378 zł | 116 | -13.6% | 184 655 zł | 71% | -116 351 zł | 0.499 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 238 351 zł | 109 | -12.2% | 201 745 zł | 72% | -107 271 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 256 083 zł | 100 | -15.7% | 152 638 zł | 74% | -102 688 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 243 861 zł | 104 | -15.3% | 178 834 zł | 72% | -110 205 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 219 588 zł | 124 | -10.9% | 242 727 zł | 69% | -118 199 zł | 0.553 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 225 042 zł | 112 | -12.7% | 236 938 zł | 71% | -112 092 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 230 223 zł | 100 | -14.4% | 231 799 zł | 72% | -106 269 zł | 0.607 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 213 005 zł | 116 | -12.2% | 262 131 zł | 68% | -119 798 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 218 473 zł | 104 | -14.0% | 256 326 zł | 70% | -113 671 zł | 0.641 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 440 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.15 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 77% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.