Budry
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 220 302 zł | 133 | -13.3% | 24 053 zł | 70% | -106 978 zł | 0.197 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 225 546 zł | 121 | -15.1% | 18 290 zł | 71% | -101 216 zł | 0.256 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 212 655 zł | 124 | -15.5% | 50 861 zł | 69% | -105 867 zł | 0.310 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 191 095 zł | 133 | -11.5% | 112 927 zł | 67% | -110 759 zł | 0.352 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 196 321 zł | 121 | -13.3% | 107 366 zł | 68% | -105 019 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 230 522 zł | 109 | -16.8% | 12 806 zł | 72% | -95 731 zł | 0.357 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 217 870 zł | 112 | -17.2% | 45 313 zł | 71% | -100 136 zł | 0.385 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 206 424 zł | 116 | -16.8% | 69 561 zł | 68% | -107 244 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 201 280 zł | 109 | -15.1% | 102 081 zł | 69% | -99 556 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 184 289 zł | 124 | -13.8% | 139 082 zł | 67% | -109 500 zł | 0.430 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 189 486 zł | 112 | -15.5% | 133 554 zł | 67% | -103 792 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 211 652 zł | 104 | -18.4% | 63 999 zł | 70% | -101 497 zł | 0.478 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 174 660 zł | 121 | -12.0% | 174 823 zł | 65% | -107 828 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 222 817 zł | 100 | -18.9% | 40 040 zł | 72% | -94 684 zł | 0.484 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 169 447 zł | 133 | -10.2% | 180 369 zł | 64% | -113 552 zł | 0.497 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 179 605 zł | 109 | -13.8% | 169 553 zł | 67% | -102 382 zł | 0.498 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 178 565 zł | 116 | -15.1% | 156 338 zł | 65% | -110 774 zł | 0.503 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 194 416 zł | 100 | -17.2% | 128 301 zł | 69% | -98 361 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 183 775 zł | 104 | -16.8% | 150 795 zł | 67% | -105 050 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 163 267 zł | 124 | -12.4% | 204 706 zł | 64% | -112 184 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 168 451 zł | 112 | -14.2% | 199 193 zł | 65% | -106 493 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 173 367 zł | 100 | -15.9% | 194 177 zł | 67% | -101 078 zł | 0.602 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 157 920 zł | 116 | -13.8% | 220 882 zł | 63% | -113 383 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 163 117 zł | 104 | -15.5% | 215 354 zł | 65% | -107 675 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 417 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.74 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.