HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Budry

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2498 mieszkańcówdochody własne 11 298 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.24% do -0.47%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-13.29% do 38.62%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka220 302 zł133-13.3%24 053 zł70%-106 978 zł0.197
●RozwójProgramPodwyżka225 546 zł121-15.1%18 290 zł71%-101 216 zł0.256
Szeroki programBez zmianPodwyżka212 655 zł124-15.5%50 861 zł69%-105 867 zł0.310
●Szeroki programProgramBez zmian191 095 zł133-11.5%112 927 zł67%-110 759 zł0.352
RozwójProgramBez zmian196 321 zł121-13.3%107 366 zł68%-105 019 zł0.354
●Bez zmianProgramPodwyżka230 522 zł109-16.8%12 806 zł72%-95 731 zł0.357
RozwójBez zmianPodwyżka217 870 zł112-17.2%45 313 zł71%-100 136 zł0.385
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka206 424 zł116-16.8%69 561 zł68%-107 244 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian201 280 zł109-15.1%102 081 zł69%-99 556 zł0.403
Szeroki programBez zmianBez zmian184 289 zł124-13.8%139 082 zł67%-109 500 zł0.430
RozwójBez zmianBez zmian189 486 zł112-15.5%133 554 zł67%-103 792 zł0.461
RozwójWstrzymaniePodwyżka211 652 zł104-18.4%63 999 zł70%-101 497 zł0.478
RozwójProgramObniżka174 660 zł121-12.0%174 823 zł65%-107 828 zł0.479
●OgraniczenieProgramPodwyżka235 900 zł96-18.6%6805 zł73%-89 730 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka222 817 zł100-18.9%40 040 zł72%-94 684 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian206 635 zł96-16.9%96 364 zł71%-93 583 zł0.492
●Szeroki programProgramObniżka169 447 zł133-10.2%180 369 zł64%-113 552 zł0.497
Bez zmianProgramObniżka179 605 zł109-13.8%169 553 zł67%-102 382 zł0.498
Szeroki programWstrzymanieBez zmian178 565 zł116-15.1%156 338 zł65%-110 774 zł0.503
Bez zmianBez zmianBez zmian194 416 zł100-17.2%128 301 zł69%-98 361 zł0.525
RozwójWstrzymanieBez zmian183 775 zł104-16.8%150 795 zł67%-105 050 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka163 267 zł124-12.4%204 706 zł64%-112 184 zł0.554
OgraniczenieProgramObniżka184 944 zł96-15.7%164 363 zł68%-96 429 zł0.555
RozwójBez zmianObniżka168 451 zł112-14.2%199 193 zł65%-106 493 zł0.562
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka216 613 zł92-20.1%58 711 zł71%-96 027 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka173 367 zł100-15.9%194 177 zł67%-101 078 zł0.602
Głębokie cięcieProgramBez zmian211 849 zł83-18.9%91 419 zł72%-87 780 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka228 162 zł87-20.7%34 302 zł73%-88 719 zł0.605
Szeroki programWstrzymanieObniżka157 920 zł116-13.8%220 882 zł63%-113 383 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka241 135 zł83-20.5%1079 zł75%-83 900 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian188 718 zł92-18.4%145 527 zł68%-99 602 zł0.618
OgraniczenieBez zmianBez zmian199 738 zł87-19.0%122 975 zł71%-92 425 zł0.618
RozwójWstrzymanieObniżka163 117 zł104-15.5%215 354 zł65%-107 675 zł0.638
Głębokie cięcieProgramObniżka190 142 zł83-17.6%159 432 zł70%-90 645 zł0.641
OgraniczenieBez zmianObniżka178 673 zł87-17.8%189 146 zł68%-95 163 zł0.671
Bez zmianWstrzymanieObniżka168 046 zł92-17.2%210 267 zł67%-102 244 zł0.687
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka221 975 zł79-21.9%52 954 zł72%-90 042 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian194 057 zł79-20.3%140 131 zł70%-93 645 zł0.713
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian204 919 zł74-20.9%118 058 zł72%-86 657 zł0.729
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka233 365 zł74-22.5%29 082 zł74%-82 925 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka173 369 zł79-19.0%205 220 zł67%-96 308 zł0.762
Głębokie cięcieBez zmianObniżka183 838 zł74-19.7%184 245 zł70%-89 414 zł0.762
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka227 194 zł66-23.7%47 671 zł74%-84 227 zł0.822
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian199 255 zł66-22.1%135 200 zł72%-87 858 zł0.823
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka178 550 zł66-20.9%200 304 zł69%-90 540 zł0.855

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 417 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.74 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.