Biała Piska
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 52 186 zł | 133 | -11.3% | 18 851 zł | 76% | -49 731 zł | 0.269 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 56 468 zł | 121 | -13.0% | 14 143 zł | 78% | -45 023 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 50 122 zł | 124 | -13.5% | 24 028 zł | 76% | -49 354 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 60 503 zł | 109 | -14.8% | 9689 zł | 79% | -40 569 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 44 326 zł | 121 | -11.3% | 36 253 zł | 74% | -50 065 zł | 0.383 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 54 384 zł | 112 | -15.2% | 19 377 zł | 77% | -44 668 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 40 057 zł | 133 | -9.5% | 40 905 zł | 70% | -54 757 zł | 0.407 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 48 349 zł | 109 | -13.0% | 32 024 zł | 76% | -45 628 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 47 629 zł | 116 | -14.8% | 28 832 zł | 74% | -50 663 zł | 0.435 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 38 364 zł | 124 | -11.7% | 45 853 zł | 69% | -54 204 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 42 613 zł | 112 | -13.5% | 41 365 zł | 73% | -49 534 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 39 370 zł | 109 | -11.7% | 49 152 zł | 72% | -49 359 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 35 356 zł | 121 | -9.9% | 53 372 zł | 68% | -53 785 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 58 399 zł | 100 | -16.9% | 14 979 zł | 79% | -40 235 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 51 900 zł | 104 | -16.5% | 24 168 zł | 77% | -45 965 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 46 617 zł | 100 | -15.2% | 37 158 zł | 76% | -45 118 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 36 097 zł | 116 | -13.0% | 50 283 zł | 67% | -55 397 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 31 096 zł | 133 | -8.1% | 57 842 zł | 64% | -58 465 zł | 0.528 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 40 356 zł | 104 | -14.8% | 45 801 zł | 72% | -50 715 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 33 918 zł | 112 | -12.2% | 57 982 zł | 67% | -53 123 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 29 678 zł | 124 | -10.4% | 62 430 zł | 63% | -57 781 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 37 913 zł | 100 | -13.9% | 53 784 zł | 71% | -48 719 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 27 579 zł | 116 | -11.7% | 66 487 zł | 62% | -58 889 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 31 828 zł | 104 | -13.5% | 62 029 zł | 65% | -54 219 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 334 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.76 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.